---
title: "Quranda ən çox işlənən 20 söz: əvvəlcə bunları öyrənin | Fasaha"
description: "Quranic Arabic Corpus məlumatına görə min ön qoşması 3.226 dəfə işlənir, Allah adından (2.699) çox. İsimlərdən əvvəl öyrəniləsi 20 söz."
canonical: "https://fasaha.app/az/blog/high-frequency-quran-words-start-here"
language: "az"
direction: "ltr"
---

# Quranda ən çox işlənən 20 söz: əvvəlcə bunları öyrənin

Quranic Arabic Corpus məlumatına görə min ön qoşması 3.226 dəfə işlənir, Allah adından (2.699) çox. İsimlərdən əvvəl öyrəniləsi 20 söz.

Dərc tarixi: 2026-08-22 · Müəllif: Amaan

## Quranda ən çox işlənən sözlər hansılardır və əvvəlcə hansını öyrənməliyəm?

Əvvəlcə köməkçi sözləri öyrənin. Quranic Arabic Corpus məlumatına görə, مِن 3.226 dəfə işlənir – 2.699 dəfə keçən اللّٰه adından çox. مَا 2.177, فِي 1.701, لَا 1.691, إِنَّ 1.682 dəfə, الَّذِي nisbi əvəzlik ailəsi isə 1.464 dəfə keçir. Qrammatikanı bu kiçik sözlər daşıyır. İsimlər ayənin mövzusunu, ədatlar isə onun haqqında nə deyildiyini göstərir.

Quranic Arabic Corpus məlumatına görə, مِن ön qoşması 3.226 dəfə işlənir – 2.699 dəfə keçən اللّٰه adından çox.

مَا 2.177 dəfə keçir və iki əks iş görür: “o şey ki” və “yox, deyil”. Yalnız birini öyrənsəniz, digər yarısını səhv oxuyacaqsınız.

Əzbərdən oxumaq səsi yada salmağı məşq etdirir. Anlamaq isə hifz təliminin heç vaxt formalaşdırmalı olmadığı ayrıca bacarıqdır.

Təcvid mətnin mənasını yox, tələffüzünü tənzimləyir. Bu ikisi ayrı-ayrı məşğələlərdə öyrənilir.

Klassik ərəb dili və müasir ərəb ədəbi dili eyni qrammatikanı və eyni köməkçi sözləri bölüşür, buna görə bu söz ehtiyatı müasir ərəbcəni oxumağa da imkan verir.

Dürüst tək bir əhatə faizi yoxdur: ərəb dili ədatları növbəti sözə bitişdirir, buna görə söz sayları hesablama üsulundan asılı olaraq fərqlənir.

## Quranda ən çox işlənən söz isim deyil

Lids Universitetinin Dil Tədqiqatları Qrupunun apardığı morfoloji annotasiya – Quranic Arabic Corpus – üzrə lemmaları saysanız, ən çox işlənən vahid iki hərfli ön qoşma olan مِن çıxır: 3.226 dəfə. Ondan sonra 2.699 dəfə ilə اللّٰه adı gəlir. Sonra مَا – 2.177, فِي – 1.701, لَا – 1.691, إِنَّ – 1.682 və bir lemma altında birləşən الَّذِي, الَّتِي, الَّذِينَ nisbi əvəzlik ailəsi – 1.464. İlk beşliyin heç biri tərcümədə qalın şriftlə veriləcək söz deyil.

Bu, sadəcə maraqlı fakt deyil. Yüz isim öyrənmiş öyrənənin hələ də ayəni oxuya bilməməsinin səbəbi budur. Əsas mənalı sözlər cümlənin nədən bəhs etdiyini, köməkçi sözlər isə bu barədə nə deyildiyini göstərir. رَحْمَة sözünün “mərhəmət” olduğunu bilib, ayənin onu təsdiq etdiyini, inkar etdiyini, bir qrupla məhdudlaşdırdığını, yoxsa şərtə bağladığını bilməyə bilərsiniz, çünki bunu لَا, مَا, إِلَّا və إِنْ həll edir – başlanğıc səviyyəli öyrənənin səs-küy kimi oxuduğu məhz bu sözlər.

Tezlik bu fərqi daha da artırır. Öyrəndiyiniz isim sizə yalnız onun keçdiyi yerləri verir. Öyrəndiyiniz ədat isə kitabdakı demək olar ki, hər cümlənin bir hissəsini verir. Bu tezlikdəki iyirmi vahid mətnin təkrarlanan oynaqlarıdır və onları görməyə başlayanda ərəbcəni bir-biri ilə əlaqəsiz sözlər cərgəsi kimi yox, cümlələr kimi oxumağa başlayırsınız.

## İngilisdilli oxucular Quranla adətən əvvəlcə tərcümə vasitəsilə tanış olur

Tipik ingilisdilli oxucu Qurana yaddaşında artıq hazır tərcümə ilə gəlir: Pickthall, Yusuf Ali və ya Sahih International tərcümələrindən yadda qalanlar və surənin nə dediyi barədə ümumi təsəvvür. Bu, istiqamət tapmaq üçün həqiqətən faydalıdır, oxu üçün isə həqiqətən maneədir. Gözünüz bir an tərəddüd edən kimi ingiliscə mətn boşluğu doldurur, buna görə hansı ərəb sözünü bilmədiyinizi heç vaxt aşkar etmirsiniz. Anlama hissi anlamanın özü olmadan gəlir.

Miqyas problemi də var. ABŞ Xarici Xidmət İnstitutu ərəb dilini IV kateqoriyaya, “çox çətin” zolağına aid edir: ILR (Interagency Language Roundtable) şkalası üzrə danışıq və dinləmədə 3-cü səviyyəyə çatmaq üçün həftədə 23 auditoriya saatı və 17 saat müstəqil iş qrafiki ilə 88 həftə və təxminən 2.200 dərs saatı. Bu rəqəm müasir ərəb ədəbi dilində peşəkar səviyyəyə çatmağı hədəfləyən, tam gün oxuyan dövlət qulluqçusunu təsvir edir. Bu, bir ayəni oxumağın qiyməti deyil, amma bütün yolun dürüst miqyasını göstərir.

İyirmi ədat 88 həftə çəkməyəcək. Onlar gündəlik qısa məşğələlərlə bir neçə həftə aparır və səhifədə gördüklərinizi dəyişir. Hər iki faktı eyni anda yadda saxlayın: ilk addım kiçik və ucuzdur, bütün yol isə uzundur. Yarıda qoyanların çoxu ərəb dili çətin olduğu üçün yox, onlara ilk addımın bütün məsafə olduğu deyildiyi üçün yarıda qoyub.

## Səsi əzbərdən oxumaq və mənanı oxumaq iki fərqli bacarıqdır

Uşaqlıqda hifzi tamamlamış hər kəs qeyri-adi bir sərvətə malikdir: mətn ardıcıllıqla, sürətlə, gərginlik altında, ömür boyu yada salına bilir. Bu təlimin formalaşdırdığı şey fonoloji ardıcıllığı yada salmaqdır. O, təkbaşına hər ardıcıllıqdan mənaya körpü qurmayıb, çünki bu körpü heç vaxt hədəf olmayıb. Bu, əzbərləmənin qüsuru deyil. Bu, heç kimin uşaqdan öyrənməsini istəmədiyi ikinci bir bacarıqdır.

Harada olduğunuzu təxminən bir dəqiqəyə yoxlaya bilərsiniz. Yaxşı bildiyiniz qısa bir surəni oxuyun. İstənilən ayədən sonra dayanın və öz dilinizdə həmin ayənin nəyi təsdiq etdiyini deyin – surənin ümumilikdə nədən bəhs etdiyini yox. Öyrənmədən əzbərləyənlərin çoxu bunun birinci yarısını bacarır, ikincisini isə yox. Aşağıdakı siyahı məhz bu iki yarı arasındakı məsafəni aradan qaldırmaq üçündür.

Təcvid ayrı məşğələyə aiddir. O, mətni düzgün tələffüz etmə elmidir: məxrəclər, sait uzunluğu, nun hərfinin müəyyən hərflərdən əvvəl necə davrandığı. O, səsi təsvir edir. Sözün nə demək olduğunu bildirmək üçün nəzərdə tutulmayıb və bunu iddia da etmir. Mükəmməl təcvidlə anlamanın tam yoxluğu uşaqlıqda öyrənənlər arasında adi birləşmədir, əksi də.

Düzəliş sizin üçün qeyri-adi dərəcədə ucuz, başqaları üçün isə bahadır. Başlanğıc səviyyəli öyrənən əvvəlcə sözləri öyrənməli, sonra mətni mənimsəməlidir və bu, illər aparır. Sizdə mətn artıq var. Siz daşıdığınız bir şeyə yeni qat əlavə edirsiniz və mənasını öyrəndiyiniz hər söz artıq əzbər bildiyiniz onlarla yerdə dərhal işıqlanır. Ərəb dilini öyrənən başqa heç kimin belə bir əmsalı yoxdur.

## İyirmi söz sizə nə verə bilər, nə verə bilməz

Müəyyən sayda sözün Quranın müəyyən faizini verdiyi barədə iddialarla qarşılaşacaqsınız. Bu rəqəmlərə şübhə ilə yanaşın. Mətn necə saymağınızdan asılı olaraq təxminən 77.000–78.000 sözdən ibarətdir, bu sözlər isə xeyli kiçik sayda fərqli lemmadan yaranır; “necə saymaq” isə problemin özüdür, çünki ərəb dili bir neçə sözü bir söz kimi yazır.

مَا üzrə korpus məlumatlarına baxın. Onun 2.177 işlənməsinə بِمَا, وَمَا, كَمَا, فَمَا və لِمَا daxildir – burada ön qoşma və ya bağlayıcı ona prefiks kimi bitişik yazılır. Korpus morfoloji seqmentləri sayır, buna görə مَا bunların hər birində sayılır. Boşluqla ayrılmış sözləri sayan proqram isə بِمَا sözünü bir dəfə sayardı və مَا sözünü ümumiyyətlə görməzdi. İki dürüst üsul, iki fərqli nəticə və hansı üsuldan istifadə etdiyinizi demədikcə heç bir mənası olmayan əhatə faizi.

Açıq deyilə bilən şey isə hərəkətə keçmək üçün kifayətdir. Siyahının başındakı ayrı-ayrı vahidlər minlərlə dəfə işlənir. Bir neçə yüz vahid mətnin böyük hissəsini daşıyır. Aşağıdakı iyirmi sözün hər biri yüzlərlə və ya minlərlə dəfə keçir. Bu, faiz vəd etmədən öyrənmə sırasını əsaslandırır; hesablama üsulunu adlandırmadan sizə dəqiq faiz deyən isə təxmin edir.

- مِن – 3.226 işlənmə, مِمَّا və وَمِنَ kimi bitişik formalar daxil olmaqla
- اللّٰه – xüsusi isim kimi 2.699; أ ل ه kökü 2.851-ə çatır
- قَالَ – ق و ل kökünün 1.722 işlənməsindən 1.618-i I bab feili kimi

## Bu söz ehtiyatı tək məqsədli deyil: onunla müasir ərəbcəni də oxuyursunuz

Klassik ərəb dili və müasir ərəb ədəbi dili qrammatik baxımdan iki fərqli anda təsvir olunmuş eyni dildir. Hal sistemi eynidir. Feil morfologiyası eynidir: eyni üç samitli köklər üzərində, eyni düzəltmə bablarla qurulur. Köməkçi sözlər də eynidir və eyni işi görür: مِن, فِي, عَلَى, إِلَى, الَّذِي, أَنْ, لَمْ və لَا 2026-cı ilin xəbər reportajında ayədə olduğu kimi davranır.

Fərqlər realdır, amma kənarlardadır. Müasir ərəb ədəbi dilində klassik mətnlərə lazım olmayan böyük texniki və inzibati söz ehtiyatı var və o, daha uzun, daha sərbəst cümlələrə üstünlük verir. Quran ərəbcəsi ritorik baxımdan sıxdır – ixtisar, inversiya və şəxs dəyişmələri ilə – və sonrakı istifadənin daraltdığı və ya atdığı leksikadan istifadə edir. Onların arasında sərhəd keçmirsiniz. Eyni mexanizmin çox hissəsindən istifadə edərək bir kontinuum boyunca hərəkət edirsiniz.

Motivi dini olan oxucu üçün bunun əvvəlcədən bilməyə dəyər praktik nəticəsi var: zəhmətiniz həyatınızın qalan hissəsindən təcrid olunmur. Bu ay ayəni təhlil etmək üçün öyrəndiyiniz ədatlar qəzet başlığını, müqaviləni və romanı da təhlil edən ədatlardır. Sonradan hər hansı səbəbdən müasir ərəb ədəbi dili sizə lazım olsa, onun böyük hissəsinin haqqını artıq ödəmiş olacaqsınız.

## Tərcüməyə ərəbcədən sonra baxın, əvvəl yox

Tərcümələr və təfsir orijinalı əvəz etmir, onun yanında dayanır. Bu, adi təsviri mövqedir və tərcüməçilərin özləri də çox vaxt bunu vurğulayır: ingiliscə nəşrlər adətən özlərini mətnin özü kimi yox, onun mənası və ya şərhi kimi adlandırır. Təfsir izah edən, kontekstə yerləşdirən və mübahisəli məqamları müzakirə edən şərh janrıdır. Heç biri ərəb mətninin əvəzi kimi təqdim olunmur.

Bunun öyrənmə sırası üçün konkret nəticəsi var. Tərcüməni əvvəlcə oxusanız, ayəni oxumayacaq, tanıyacaqsınız; tanımaq isə anlamaq kimi hiss olunur, amma heç nə öyrətmir. Əvvəlcə ərəbcəni oxuyun, onun nə dediyinə özünüz qərar verin və yalnız sonra yoxlayın. Səhv etdiyiniz an öyrəndiyiniz andır, tərcüməni əvvəlcə oxumaq isə o anı aradan qaldırır.

Sözbəsöz mənbədən də eyni səbəbə görə istifadə edin. Müəyyən bir مِن sözünün burada “haradansa” yox, “bəziləri, bir qismi” mənasında hissəlik bildirdiyini fərq etmək məhz rəvan tərcümənin səssizcə yox etdiyi düzəlişdir, çünki yaxşı tərcümə sizə ərəbcəni göstərməyə yox, oxunaqlı mətn yaratmağa çalışır. Bu, söz ehtiyatının necə mənimsənildiyi barədə fikirdir, hər hansı tərcümənin dəyəri barədə iddia deyil.

## Quranda ən çox işlənən 20 söz, işlənmə sırası ilə

Saylar Quranic Arabic Corpus məlumatıdır və həmin sözün bütün işlənmələrini, o cümlədən ona prefiksin bitişik yazıldığı formaları əhatə edir. Həftədə beşini öyrənin və hər birini öyrəndikdən sonra onu artıq əzbər bildiyiniz bir hissədə tapın.

1. 1 · 3.226 işlənmə: مِن — -dan/-dən; bir qismi, bəziləri
2. 2 · 2.177 işlənmə: مَا — nə, o şey ki; deyil, yox
3. 3 · 1.701 işlənmə: فِي — -da/-də, içində, arasında
4. 4 · 1.691 işlənmə: لَا — yox, deyil
5. 5 · 1.682 işlənmə: إِنَّ — həqiqətən, şübhəsiz
6. 6 · 1.464 işlənmə: الَّذِي — o kəs ki, hansı ki, o
7. 7 · 1.445 işlənmə: عَلَى — üstündə, üzərində, əleyhinə
8. 8 · 824 işlənmə: مَنْ — kim, kim ki
9. 9 · 742 işlənmə: إِلَى — -a/-ə, doğru, qədər
10. 10 · 625 işlənmə: أَنْ — ki, -maq/-mək (feildən əvvəl)
11. 11 · 465 işlənmə: عَنْ — -dan/-dən, uzaq, haqqında
12. 12 · 353 işlənmə: لَمْ — etmədi
13. 13 · 2.699 işlənmə: اللّٰه — Allah
14. 14 · 1.618 işlənmə: قَالَ — dedi
15. 15 · 1.358 işlənmə: كَانَ — idi, oldu
16. 16 · 975 işlənmə: رَبّ — Rəbb, sahib, bəsləyən
17. 17 · 537 işlənmə: آمَنَ — iman gətirdi
18. 18 · 461 işlənmə: أَرْض — yer, torpaq, ölkə
19. 19 · 405 işlənmə: يَوْم — gün
20. 20 · 382 işlənmə: عَلِمَ — bildi

Növbəti öyrənməyə dəyən daha səkkiz vahid, Quranic Arabic Corpus üzrə işlənmə sayları ilə

| Söz | Transliterasiya | Mənası | İşlənmə |
| --- | --- | --- | --- |
| ذَٰلِكَ | dhālika | o (uzaq işarə əvəzliyi) | 520 |
| إِذَا | idhā | nə vaxt ki (gözlənilən hadisə üçün) | 409 |
| قَدْ | qad | artıq; həqiqətən; ola bilər | 406 |
| قَوْم | qawm | qövm, xalq, insanın öz camaatı | 383 |
| كُلّ | kull | hər, bütün, hamı | 359 |
| سَمَاء | samāʾ | göy, səma | 310 |
| عَمِلَ | ʿamila | etdi, işlədi | 276 |
| كِتَاب | kitāb | kitab, yazı, hökm | 260 |

### Quranı anlamaq üçün neçə söz bilmək lazımdır?

Dürüst tək bir rəqəm yoxdur, çünki ərəb dili ədatları növbəti sözə bitişik yazır və fərqli hesablama üsulları fərqli nəticələr verir. Ölçülə bilən budur: ən çox işlənən vahidlər minlərlə dəfə keçir, bir neçə yüz söz isə mətnin böyük hissəsini daşıyır. Buradakı iyirmi sözdən başlayın və sual praktikada özü cavablanacaq.

### Hifzi bitirmişəm, amma heç nə anlamıram. Bu, boşa getdimi?

Xeyr. Bütün mətn yaddaşınızda yada salınmağa hazırdır – bu, ən baha hissədir və sonradan heç kimin sizə verə bilməyəcəyi hissədir. Məna əlavə etmək ikinci, xeyli ucuz mərhələdir və sizin üçün istənilən başlanğıc səviyyəli öyrənəndən ucuzdur, çünki öyrəndiyiniz hər söz artıq əzbər bildiyiniz onlarla hissədə dərhal görünür.

### Yaxşı təcvid oxuduğumu anlamaq üçün kifayətdirmi?

Xeyr və bunun üçün nəzərdə tutulmayıb. Təcvid məxrəcləri, sait uzunluğunu və idğamı (assimilyasiyanı), yəni mətnin səs kimi necə səsləndirildiyini tənzimləyir. Məna haqqında o, qəsdən susur. İnsan gözəl oxuyub heç nə anlamaya, ya da ayəni tam anlayıb sadə oxuya bilər. Bunlar ayrı məşq tələb edən ayrı bacarıqlardır.

### Əvvəlcə müasir ərəb ədəbi dilini, yoxsa Quran ərəbcəsini öyrənməliyəm?

Bu fərq göründüyü qədər vacib deyil. Onların qrammatikası, hal sistemi, feil morfologiyası və köməkçi sözləri eynidir. Fərqlər mexanizmdə yox, xüsusi söz ehtiyatında və ritorik üslubda özünü göstərir. Ortaq nüvədən başlayın – bu siyahı məhz odur – cümləni oxuya bildikdən sonra isə ixtisaslaşın.

### Mənanı isimlər daşıyırsa, niyə əvvəlcə ön qoşmalar?

Çünki isimlər mövzunu, ədatlar isə iddianı göstərir. مِن 3.226, لَمْ isə 353 dəfə işlənir; hər ikisi cümlənin nəyi təsdiq etdiyini dəyişir. İsimlərini bildiyiniz, ədatlarını bilmədiyiniz ayə mövzular siyahısıdır. Ədatlarını bildiyiniz ayə isə anlayıb üzərində düşünə biləcəyiniz bir hökmə çevrilir.

### Ayəni kənar köməksiz oxumağa nə qədər vaxt lazımdır?

Qısa, sadə ayələr çox işlənən söz ehtiyatı üzərində müntəzəm işin ilk həftələrində açılır. Bütün mətni köməksiz oxumaq isə xeyli uzun layihədir; Xarici Xidmət İnstitutu müasir ərəb ədəbi dilində peşəkar səviyyə üçün 88 həftəlik tam gün təhsil nəzərdə tutur. Hər iki fikir doğrudur və onları qarışdırmaq insanların ikinci ayda yarıda qoymasının səbəbidir.

## Mənbələr

- [Quranic Arabic Corpus – Quran lüğəti (kök və söz tezlikləri), Lids Universiteti](https://corpus.quran.com/qurandictionary.jsp)
- [Quranic Arabic Corpus – morfoloji xüsusiyyətlər (prefiks ədatlar və seqmentləşmə)](https://corpus.quran.com/documentation/morphologicalfeatures.jsp)
- [ABŞ Xarici Xidmət İnstitutu – xarici dil təlimi](https://www.state.gov/foreign-language-training/)
- [ABŞ Konqres Kitabxanası – ALA-LC ərəb romanizasiya cədvəli](https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/arabic.pdf)

## Fasaha haqqında

Fasaha interfeysi 15 dildə olan ərəb dili öyrənmə tətbiqidir. Tətbiqdə A0–C2 səviyyələrində səviyyəli oxu var, buna görə öyrənən aləti dəyişmədən qısa, səviyyəyə uyğunlaşdırılmış mətnlərdən uzun və sıx nəsrə keçə bilər.

- Platformalar: iPhone, iPad, Mac, Android telefon və planşetləri
- İnterfeys dilləri: ingilis, ərəb, türk, rus, özbək, ispan, fransız, alman, indoneziya, malay, urdu, italyan, portuqal, benqal və qazax dilləri.
- Oxu səviyyələri: A0–C2
- Tətbiqə daxil olan və endirilən məzmun oflayn işləyir

## [Bütün məqalələr](https://fasaha.app/az/blog)

- [Hərfləri oxuya bilirsiniz. Əlifbadan sonra ərəbcə söz ehtiyatını necə toplamalı](https://fasaha.app/az/blog/arabic-vocabulary-after-the-alphabet): Ərəbcəni hecalayıb oxumaq səhifəni anlamaqla eyni deyil. Neçə söz lazımdır, hansı altı qatı birinci öyrənməli və Anki dəstləri, yoxsa öz oxunuzdan hazırlanan kartlar sizə daha yaxşı xidmət edir.
- [Quranı ərəbcə anlamaq yaddaş yox, oxu məsələsidir](https://fasaha.app/az/blog/understand-quran-in-arabic): Quranı hər gün oxuyanların çoxu ərəbcə oxuya bilmir və bu, şəxsi uğursuzluq yox, bütün dünyada adi haldır. Bu boşluğu doldurmağın əslində nəyə başa gəldiyini işin görülməli olduğu ardıcıllıqla izah edirik.