---
title: "Араб әліпбиі: 28 әріп, төрт пішін, алғашқы сөздер | Фасаха"
description: "Араб тілінің 28 әрпі сөз басындағы, ортасындағы және соңындағы пішіндерімен, ешқашан қосылмайтын алты әріп, харакат және оқи алатын алғашқы нағыз сөздер."
canonical: "https://fasaha.app/kk/blog/arabic-alphabet-28-letters-four-forms"
language: "kk"
direction: "ltr"
---

# Араб әліпбиі: 28 әріп, төрт пішін, алғашқы сөздер

Араб тілінің 28 әрпі сөз басындағы, ортасындағы және соңындағы пішіндерімен, ешқашан қосылмайтын алты әріп, харакат және оқи алатын алғашқы нағыз сөздер.

Жарияланған күні: 2026-10-09 · Авторы: Amaan

## Араб әліпбиінде неше әріп бар және оларды қалай үйренеді?

Араб әліпбиінде 28 әріп бар, олар оңнан солға қарай, қолжазбадағыдай бір-бірімен қосылып жазылады. Әріптердің көбі төрт пішінге енеді: жеке тұрғанда және сөздің басында, ортасында не соңында, ал төрт пішіннің негізгі сұлбасы бір. Алты әріп келесі әріппен ешқашан қосылмайды. Қысқа дауыстылар кішкене белгілермен жазылады, сондықтан бірнеше әріптің өзінен нағыз сөздер құралады.

Араб тілінде 28 әріп бар. Һамзаны (ء) әріп деп санасақ, 29 болады; екі есеп те бір әліпбиді сипаттайды.

22 әріптің позицияға қарай төрт пішіні, алтауының екі пішіні бар, сондықтан толық кестеде әлдеқайда аз сұлбаға құрылған 100 пішін бар.

Алты әріп өзінен кейінгі әріппен ешқашан қосылмайды: ا د ذ ر ز و. Бір сөздің екі-үш сөз сияқты көрінуі солардың әсерінен.

28 әріптің 20-сы сұлбасы ортақ, тек нүктелері арқылы ажырайтын тоғыз топқа бөлінеді.

Қысқа дауыстылар әріптің үстіне не астына қойылатын белгілер; созылыңқы дауыстылар ا و ي әріптерімен жазылады.

ب ا ت ن ي و م деген жеті әріптің өзінен-ақ بَاب есік, بَيْت үй және يَوْم күн сияқты сөздер құралады.

## Араб әліпбиінде неше әріп бар?

Араб әліпбиінде 28 әріп бар. Олардың бәрі дауыссыз дыбыстарды білдіреді, тек ا созылыңқы a дыбысын береді не һамзаның тірегі болады, ал و мен ي әрі дауыссыз, әрі созылыңқы дауысты ретінде қос қызмет атқарады. Араб тілінде оңнан солға қарай жазылады, бас әріптер жоқ, ал әріптер қолмен жазғанда да, баспада да бір-бірімен қосылады.

Кейбір кітаптар 29 әріп деп санайды. Артық әріп – һамза (ء), дауыстың кенет үзілуі, ол көбіне тірекке отырады: أ إ ؤ ئ. Тағы бірнеше пішін әріпке ұқсайды, бірақ бөлек саналмайды: ة (тә марбута) – сөзді аяқтайтын t, ى (әлиф мақсура) – сөз соңындағы созылыңқы a, ал لا – ل мен ا әріптерінің міндетті түрде қосылып жазылатын түрі.

Оңнан солға жазу ережесінен жалғыз ерекшелік – сандар. Араб мәтінінің ішіндегі цифрлар солдан оңға қарай жазылады, сондықтан жыл бәрібір 1948 деп сол ретпен оқылады. Телефондар мен браузерлер басшылыққа алатын Unicode екі бағытты алгоритмі дәл осыны белгілейді.

## Араб әріптері неге пішінін өзгертеді: позицияға қарай төрт түр

Әр араб әрпінің төртке дейін пішіні бар: жеке тұрғанда (дара түрі), сөздің басында (бастапқы түрі), екі әріптің арасында (ортаңғы түрі) және соңында (соңғы түрі). Пішін тек әріптің көршілерімен қосылатын-қосылмайтынына байланысты. Дыбыс ешқашан өзгермейді: ب төрт жағдайдың бәрінде де b.

22 әріптің төрт пішіні де бар. Алға қарай қосыла алмайтын алты әріптің екі пішіні ғана бар, өйткені олардан кейін ештеңе жалғанбайды. Сонда толық кестеде 22 × 4 + 6 × 2 = 100 пішін шығады – бастаушыны кітапты жауып қоюға мәжбүр ететін сан. Бірақ бұл жаттайтын 100 нәрсе емес. Пішіндердің көбі – бір сұлбаның құйрығы қиылған не қосу сызығы жалғанған түрі ғана: жеке тұрғанда ب – астында бір нүктесі бар таяз ыдыс; сөздің ортасында ـبـ – дәл сол нүктесі бар қысқа тісше.

Бірнеше әріп шынымен өзгереді, сондықтан кестеде оларға мұқият қараңыз: әр позицияда басқаша көрінетін ه (هـ ـهـ ـه); оң жағынан әріп қосылғанда ашық басы жабылатын ع мен غ; және сөздің басы мен ортасында ішіндегі кішкене сызығынан айырылатын ك.

## Алға қарай ешқашан қосылмайтын алты әріп: ا د ذ ر ز و

Алты әріп өзінен бұрынғы әріппен қосылады, бірақ кейінгі әріппен ешқашан қосылмайды: ا د ذ ر ز و. Олардың біреуі бар кез келген сөз сол әріптен кейін көзге бөлініп тұрады. مدرسة (madrasa, мектеп) сөзінде бес әріп бар, م د ر س ة, бірақ сіз үш бөлікті көресіз, مد ر سة, өйткені د мен ر алға қарай қосылмайды.

Бастаушылар бұл бөліктерді бөлек сөздер деп оқиды. Мұны екі әдет түзейді. Сөз ішіндегі саңылау сөздер арасындағы бос орыннан тар болады, сондықтан көзіңізді осы енге үйретіңіз. Ал ا осы алтаудың бірі әрі араб тіліндегі ең жиі кездесетін әріптердің бірі, сондықтан мұндай үзіліс дерлік әр жолда кездеседі. Бірнеше жүз сөз оқығаннан кейін оны байқамайтын боласыз.

## Тек нүктелері арқылы ажырайтын әріптер

28 әріптің жиырмасы сұлбасы бір, тек нүктелерінің саны мен орны арқылы ажырайтын тоғыз топқа бөлінеді: ب ت ث; ج ح خ; د ذ; ر ز; س ش; ص ض; ط ظ; ع غ; ف ق. Сөздің ортасында бір топ одан да үлкейеді: ب ت ث ن ي әріптерінің бәрі бірдей қысқа тісшеге айналады да, астындағы бір нүкте, үстіндегі екі, үстіндегі үш, үстіндегі бір немесе астындағы екі нүкте арқылы ажыратылады.

Сондықтан пайдалы жаттығу – жеке әріп емес, салыстыру. ب ت ث әріптерін бірге, ج ح خ әріптерін бірге жаттықтырыңыз, күніне бір әріп емес. Алдымен нүктелерді, сосын пішінді оқыңыз. Бес тісшенің айырмасын сенімді ажырата бастағанда, қарапайым араб мәтінінің едәуір бөлігі оқылатын болады.

## Араб тілінің жаңа дыбыстары

Араб әріптерінің көбі қазақ тілінде бар дыбыстарды білдіреді: б, т, д, р, з, с, ш, ф, к, л, м, н, й. Ағылшын тілінде сөйлейтіндер үшін тоғыз әріп мүлде жаңа: ع ح خ غ ق ص ض ط ظ. Қазақ тілінде сөйлейтін адамға олардың үшеуі таныс: ق қазақтың қ дыбысына, غ – ғ дыбысына, خ – х дыбысына жақын. Сонымен қатар ه жеңіл һ дыбысындай, ал و ағылшынның w дыбысындай, қазақтың у әрпіне ұқсап айтылады. ث пен ذ – ағылшынша think және this сөздеріндегі екі th дыбысы, араб тілінде олардың әрқайсысына жеке әріп бар.

ح мен ع тамақтың ортасынан шығады: ح – қырылсыз қатты дем, ع – сол жерден тамақты қысып, дауыспен айтылатын дыбыс. ق қазақтың қ дыбысындай, ағылшынның k дыбысынан тереңірек айтылады, ал غ мен خ та тілдің артқы жағында, қазақтың ғ мен х дыбыстары тұрған жерде жасалады.

ص ض ط ظ деген төрт жуан әріп тілдің артқы жағын көтеріп, ауызды толтыра айтылады және өздерінің қасындағы дауыстыларды бояйды. Сондықтан سيف (қылыш) пен صيف (жаз), немесе تين (інжір) мен طين (балшық) құлаққа негізінен дауыстысы арқылы ажырайды. Төмендегі әр жұпта бір әріп мағынаны өзгертеді, сондықтан екі сөзді де дауыстап айтыңыз.

- قَلْب / كَلْب: жүрек / ит. ق, қазақтың қ дыбысындай, ك әрпіне қарағанда тереңнен айтылады.
- صَبْر / سَبْر: сабыр / зерттеу. ص – жуан с.
- حَمْد / هَمَدَ: мадақ / басылды. ح тамақтан дем шығарып айтылады; ه – жеңіл һ.
- عَلِمَ / أَلِمَ: білді / ауырсынды. ع – тамақты қысу; һамза – дауыстың жай үзілуі.

## Харакат: фатха, кәсра, дамма және сукун

Араб тілі үш қысқа дауыстысын кішкене белгілермен жазады: a үшін әріптің үстіне сызықша (фатха, ◌َ), i үшін астына сызықша (кәсра, ◌ِ) және u үшін үстіне кішкене ирек (дамма, ◌ُ). Кішкене дөңгелек (сукун, ◌ْ) одан кейін дауысты жоқ екенін білдіреді, ал шәдда (◌ّ) дауыссызды қосарлайды. Созылыңқы дауыстылар әріптермен жазылады: ā үшін ا, ī үшін ي және ū үшін و. بَ – ba; بَا – bā.

Бастаушыларға арналған кітаптарда, балалар кітаптарында және басылған Құранда бұл белгілер бар. Газеттер, сайттар және кітаптардың көбі оларды жазбайды, ал оқырмандар дауыстыларды өздері танитын сөздерден қояды. Алдымен белгілермен оқуды үйреніңіз. Олар кейін бірте-бірте алып тастайтын құрылыс ағашы сияқты.

Алғашқы сөйлемдеріңізде тағы бір ереже кездеседі. Белгілілікті білдіретін ال сөзі әрдайым бірдей жазылады, бірақ оның l дыбысы әрдайым айтыла бермейді. 14 шәмсия (күн) әрпінің алдында l келесі дыбысқа сіңіп кетеді: الشَّمْس – ash-shams, күн. Қалған 14 әріптің, қамария (ай) әріптерінің алдында ол сақталады: الْقَمَر – al-qamar, ай.

## Алғашқы араб сөздеріңіз: жеті әріп жеткілікті

Оқи бастау үшін 28 әріптің бәрі керек емес. ب, ا және бір харакатпен بَابَا, әке, және بَاب, есік, сөздерін оқи аласыз. ت пен ن әріптерін қоссаңыз, بِنْت, қыз, шығады. ي, و және م әріптерін қоссаңыз, тізім بَيْت үй, تِين інжір, تُوت тұт және يَوْم күн сөздерімен толығады.

Фасахадағы «Оқу кілті» курсы дәл осы ретпен жүреді. Ол әліпбиді әлифтен йәге дейін ретімен үйретпейді. Ол бірден нағыз сөздер құрайтын бірнеше әріптен басталады, ал сабақтары кестемен емес, оқитын сөздермен аяқталады. Оның алғашқы сөйлемі – الْوَلَدُ هُنَا (Бала осында) – он бір әріптен кейін келеді: ب ا ت ن ي و م ل ر د ه.

Төмендегі тізімде сол алғашқы сөздер әрқайсысы қосатын әріппен не белгімен бірге берілген. Транслитерацияға қарамас бұрын әр сөзді дауыстап оқыңыз.

## Араб әліпбиін үйренуге қанша уақыт кетеді?

28 әріпті тану – жадқа түсетін шағын жүк. Уақыт жаңа дыбыстарға және әріптерді емес, сөздерді көретіндей жылдам оқуға кетеді. Бұл қанша ұзақ отырғаныңыздан гөрі қаншалықты жиі оқитыныңызға байланысты: күн сайынғы қысқа сабақ аптасына бір рет ұзақ отырудан көбірек береді.

Тілдің өзі туралы адал бағдар – АҚШ-тың Дипломатиялық қызмет институты (FSI): ол араб тілін ағылшын тілділер үшін ең қиын санатқа жатқызады, кәсіби жұмыс деңгейіне жету үшін 88 апта, шамамен 2 200 сағат сабақ керек. Әліпби – соның ең алғашқы әрі ең шағын бөлігі.

## Алғашқы тоғыз араб сөзіңіз

Фасахадағы «Оқу кілті» үйрететін ретпен. Әр сөз бір ғана жаңа әріп не белгі қосады, ал соңғысы – тұтас сөйлем.

1. ب + ا: بَابَا — әке
2. соңында дауысты жоқ: بَاب — есік
3. жаңа: ت ن және кәсра: بِنْت — қыз
4. жаңа: дауыссыз ي: بَيْت — үй
5. созылыңқы дауысты ي: تِين — інжір
6. жаңа: و және дамма: تُوت — тұт
7. жаңа: م: يَوْم — күн
8. жаңа: ر: نُور — нұр
9. алғашқы сөйлеміңіз: الْوَلَدُ هُنَا. — Бала осында.

28 әріп әліпби ретімен. Қосу сызығы (ـ) көршісімен қосылатын жақты көрсетеді. ا د ذ ر ز و алға қарай ешқашан қосылмайды, сондықтан олардың сөз басындағы пішіні – жай әріптің өзі.

| Әріп | Атауы | Дыбысы | Сөз басында | Ортасында | Соңында |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ا | Әлиф | созылыңқы a, немесе һамзаның тірегі | ا | ـا | ـا |
| ب | Бә | б | بـ | ـبـ | ـب |
| ت | Тә | т | تـ | ـتـ | ـت |
| ث | Сә | тіс аралық с, ағылшынша think сөзіндегі th | ثـ | ـثـ | ـث |
| ج | Жим | дж, «джем» сөзіндегідей | جـ | ـجـ | ـج |
| ح | Хә | тамақтың ортасынан шығатын қатты дем, қырылсыз | حـ | ـحـ | ـح |
| خ | Ха | х, қазақтың х дыбысындай | خـ | ـخـ | ـخ |
| د | Дәл | д | د | ـد | ـد |
| ذ | Зәл | тіс аралық з, ағылшынша this сөзіндегі th | ذ | ـذ | ـذ |
| ر | Ра | тіл ұшымен соғылатын р | ر | ـر | ـر |
| ز | Зәй | з | ز | ـز | ـز |
| س | Син | с | سـ | ـسـ | ـس |
| ش | Шин | ш | شـ | ـشـ | ـش |
| ص | Сад | ауызды толтыра айтылатын жуан с | صـ | ـصـ | ـص |
| ض | Дад | жуан д | ضـ | ـضـ | ـض |
| ط | Та | жуан т | طـ | ـطـ | ـط |
| ظ | За | жуан тіс аралық з | ظـ | ـظـ | ـظ |
| ع | Айн | тамақты қысып айтылатын ұяң дыбыс; қазақ тілінде баламасы жоқ | عـ | ـعـ | ـع |
| غ | Ғайн | ғ, қазақтың ғ дыбысындай | غـ | ـغـ | ـغ |
| ف | Фә | ф | فـ | ـفـ | ـف |
| ق | Қаф | қ, қазақтың қ дыбысындай, к дыбысынан тереңірек | قـ | ـقـ | ـق |
| ك | Кәф | к | كـ | ـكـ | ـك |
| ل | Ләм | л | لـ | ـلـ | ـل |
| م | Мим | м | مـ | ـمـ | ـم |
| ن | Нун | н | نـ | ـنـ | ـن |
| ه | Һә | жеңіл һ | هـ | ـهـ | ـه |
| و | Уәу | у (ағылшынша w), немесе созылыңқы ū | و | ـو | ـو |
| ي | Йә | й, немесе созылыңқы ī | يـ | ـيـ | ـي |

### Араб әліпбиінде 28 әріп пе, әлде 29 ба?

Жалпы қабылданған есеп – 28. Һамза (ء) бөлек дыбыс болғандықтан, кейде 29-шы әріп деп саналады. ة, ى және لا – 28 әріптің ішіндегі әріптердің пішіндері, қосымша әріптер емес.

### Қай араб әріптері қосылмайды?

Алтауы: ا د ذ ر ز و. Олар өзінен бұрынғы әріппен қосылады, бірақ кейінгі әріппен ешқашан қосылмайды, сондықтан олардың біреуі бар кез келген сөзде кішкене саңылау болады.

### Әріптердің атауларын үйрену керек пе?

Бірінші кезекте емес. Дыбыстар оқуға мүмкіндік береді; атаулар сөзді әріптеп айтуға, сөздік қолдануға және ұстаздың түсіндіргенін түсінуге керек. Әріптер таныс бола бастағанда, атаулар өзінен-өзі жаттала береді.

### Араб тілін жазудың орнына транслитерация арқылы үйренуге бола ма?

Бірнеше күн бойы, көпір ретінде – болады. Одан кейін ол сізді тежейді: латынша жазу жүйелері бір-біріне қайшы келеді, ал араб тілінде басылған ешнәрсе оларды қолданбайды.

### Араб тілінде сандар оңнан солға қарай жазыла ма?

Жоқ. Араб мәтіні оңнан солға қарай жазылады, бірақ оның ішіндегі санның цифрлары солдан оңға қарай жүреді. Сонымен қатар араб тілінде цифрлардың екі түрі бар: Солтүстік Африкада таныс 0–9 цифрлары, ал Таяу Шығыстың көп бөлігінде шығыс араб цифрлары қолданылады.

### Шәмсия және қамария әріптері деген не?

ال артиклінен кейін l дыбысы 14 шәмсия (күн) әрпінің алдында келесі дыбысқа сіңіп кетеді: ت ث د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ل ن, ал қалған 14 әріптің, қамария (ай) әріптерінің алдында айтылады: الشَّمْس – ash-shams, бірақ الْقَمَر – al-qamar.

## Дереккөздер

- [Wikipedia, Arabic alphabet (28 letters, positional forms, non-joining letters)](https://en.wikipedia.org/wiki/Arabic\_alphabet)
- [Wikipedia, Sun and moon letters (the 14 sun letters)](https://en.wikipedia.org/wiki/Sun\_and\_moon\_letters)
- [Unicode Standard Annex #9, Unicode Bidirectional Algorithm (numbers inside right-to-left text)](https://www.unicode.org/reports/tr9/)
- [Unicode code chart, Arabic, U+0600 to U+06FF](https://www.unicode.org/charts/PDF/U0600.pdf)
- [US Foreign Service Institute, Foreign Language Training (Arabic: 88 weeks, 2,200 class hours)](https://www.state.gov/foreign-language-training/)
- [Library of Congress, ALA-LC Arabic romanization table](https://www.loc.gov/catdir/cpso/romanization/arabic.pdf)

## Фасаха туралы

Фасаха – оқуды басты орынға қоятын араб тілі қолданбасы. Әңгімедегі, подкасттағы, бейнедегі не мақаладағы әр сөз оның мағынасын, түбірін, үлгісін және түбірлес сөздерін ашады, әрі оны аралықпен қайталау үшін сақтауға болады.

- iPhone, iPad, Mac және Android құрылғыларында қолжетімді.
- Интерфейс тілдері: ағылшын, араб, түрік, орыс, өзбек, испан, француз, неміс, индонезия, малай, урду, итальян, португал, бенгал және қазақ тілдері.
- Бастау тегін; Премиум толық кітапхананы ашады, ал төлемді дүкендер жүргізеді.

## [Барлық мақалалар](https://fasaha.app/kk/blog)

- [Әріптерді оқи аласыз. Әліпбиден кейін араб тіліндегі сөздік қорды қалай жинау керек](https://fasaha.app/kk/blog/arabic-vocabulary-after-the-alphabet): Араб мәтінін дыбыстап оқу бетті түсінумен бірдей емес. Қанша сөз керек, алдымен қай алты қабатты үйрену керек және Anki колодасы ма, әлде өз оқуыңыздан жасалған карталар ма – қайсысы тиімдірек.
- [Араб тілін нөлден қалай үйренуге болады: алғашқы айдың адал жоспары](https://fasaha.app/kk/blog/learn-arabic-from-zero-first-month): Өз бетімен оқитын бастаушыларға араб тілінің алғашқы айы апта бойынша: күніне қанша минут, не істеу керек және нәтижені қалай тексеруге болады.