---
title: "Kata Pinjaman Arab dalam Bahasa Melayu: Akar dan Maksud | Fasaha"
description: "Petua daripada fatwa, perlu daripada fardu. Senarai kata pinjaman Arab dengan tulisan Arab, akar kata dan perubahan maksudnya dalam bahasa Melayu."
canonical: "https://fasaha.app/ms/blog/arabic-loanwords-indonesian-malay-urdu"
language: "ms"
direction: "ltr"
---

# Kata Pinjaman Arab dalam Bahasa Melayu: Akar dan Maksud

Petua daripada fatwa, perlu daripada fardu. Senarai kata pinjaman Arab dengan tulisan Arab, akar kata dan perubahan maksudnya dalam bahasa Melayu.

Diterbitkan 2026-09-25 · Ditulis oleh Amaan

## Berapa banyak perkataan Melayu yang berasal daripada bahasa Arab?

Anggaran yang paling kerap dipetik ialah 2,000 hingga 3,000 perkataan, termasuk kitab (كِتَاب), ilmu (عِلْم), waktu (وَقْت) dan Jumaat (جُمُعَة). Peratusnya tidak disepakati: Wikipedia bahasa Melayu menyebut 10–15%, manakala ayat pembuka yang hampir sama dalam Wikipedia bahasa Indonesia menyebut 40–60%. Kedua-duanya tidak menamakan sumber.

Anggaran yang biasa dipetik ialah 2,000 hingga 3,000 kata pinjaman Arab, tetapi peratus yang disertakan berbeza antara sumber dan tidak bersumber.

Menyusun kata pinjaman mengikut akar kata menunjukkan keluarganya: ilmu, alim, ulama dan maklumat semuanya daripada akar ع·ل·م.

Petua berasal daripada فَتْوَى (fatwa), perlu daripada فَرْض (fardu) dan kuliah daripada كُلِّيَّة, tetapi maksud Melayunya sudah jauh daripada asal.

Ayat dalam bahasa Melayu juga menjadi istilah tatabahasa, sedangkan آيَة dalam bahasa Arab bermaksud tanda atau ayat al-Quran; bahasa Arab memakai جُمْلَة untuk ayat tatabahasa.

Kalam dalam bahasa Melayu merangkumi dua perkataan Arab daripada dua akar yang berbeza: كَلَام (pertuturan) dan قَلَم (pen).

Mengenal kata pinjaman ialah permulaan; membaca teks Arab tetap memerlukan baris, wazan dan i’rab.

## Berapa banyak perkataan Melayu yang berasal daripada bahasa Arab?

Jawapan jujurnya ialah ribuan, bukan satu angka tepat. Wikipedia bahasa Melayu menganggarkan 2,000 hingga 3,000 perkataan daripada bahasa Arab dan menambah bahawa jumlah itu kira-kira 10–15%. Sumber anggaran itu tidak dinyatakan, jadi ia patut dipetik sebagai anggaran sahaja, bukan sebagai fakta yang sudah disahkan.

Keadaan menjadi lebih menarik apabila halaman itu dibandingkan dengan halaman Wikipedia bahasa Indonesia. Ayat pembukanya hampir sama, dengan anggaran 2,000 hingga 3,000 yang sama, tetapi peratusnya 40–60%. Satu angka mentah, dua peratus yang jauh berbeza. Kategori perkataan Melayu yang diterbitkan daripada bahasa Arab di Wiktionary bahasa Melayu pula mengandungi 443 halaman ketika kami menyemaknya pada September 2026; itu kiraan sukarelawan, bukan kiraan kamus.

Angka berbeza kerana perkara yang dikira berbeza: kata masukan dalam kamus, kekerapan dalam teks, atau senarai yang disusun sukarelawan. Kami tidak membina peratus sendiri. Yang lebih berguna daripada satu angka ialah mengetahui perkataan mana yang sudah anda miliki dan bagaimana perkataan itu bersaudara dalam bahasa Arab.

## Mengapa menyusun kata pinjaman mengikut akar kata?

Hampir setiap perkataan Arab dibina daripada akar, biasanya tiga huruf, yang dimasukkan ke dalam wazan. Apabila kata pinjaman disusun mengikut akar, satu perkataan yang sudah anda kenal membawa anda kepada perkataan Arab lain dalam keluarga yang sama. Senarai hafalan sekolah menjadi kosa kata untuk membaca.

Ambil akar ع·ل·م. Kajian Mohd. Alwee Yusoff dalam Jurnal Usuluddin menegaskan bahawa ilmu, alim, ulama, maklum dan maklumat semuanya diterbitkan daripada kata kerja ’alima–ya’lamu (mengetahui), dan sepatutnya disusun di bawah huruf ع dalam kamus. Dalam kamus Fasaha, akar yang sama memuatkan عِلْم, عَالِم, مُعَلِّم (guru), تَعْلِيم (pendidikan) dan مَعْلُومَات.

Akar ك·ت·ب pula memberi kitab dan maktab. Kamus Dewan mentakrifkan maktab sebagai tempat belajar, sekolah, pejabat, dan institusi untuk ilmu khas seperti perguruan, atau kolej. Kamus Fasaha memberi maksud مَكْتَب dalam bahasa Arab sebagai pejabat atau meja tulis, manakala perpustakaan ialah مَكْتَبَة dan penulis ialah كَاتِب. Akar ح·ك·م pula menyatukan hukum, hikmah dan mahkamah.

## Maksud yang berubah: petua, kuliah, ayat dan loghat

Sebahagian kata pinjaman Arab kekal sama maksudnya, tetapi ada yang berubah sehingga hampir tidak dikenali. Perubahan ini penting kerana apabila anda membaca teks Arab, maksud Arabnya yang terpakai, bukan maksud Melayunya. Perkataan yang terasa paling biasa itulah yang paling mudah mengelirukan pembaca baharu.

Petua ialah contoh terbaik. Kamus Dewan mentakrifkannya sebagai nasihat, petunjuk atau panduan yang berguna, biasanya daripada orang tua-tua atau orang yang berpengalaman. Wiktionary mencatatnya sebagai pinjaman daripada فَتْوَى, pendapat hukum yang rasmi, dan menyebut etimologi rakyat bahawa petua ialah singkatan “pesan orang tua”. Kuliah pula berasal daripada كُلِّيَّة, tetapi dalam bahasa Melayu bermaksud syarahan atau ceramah agama.

Ayat berasal daripada آيَة, yang dalam bahasa Arab bermaksud tanda atau ayat al-Quran. Dalam bahasa Melayu, ayat juga menjadi istilah tatabahasa untuk susunan perkataan yang lengkap, dan untuk makna itu bahasa Arab memakai جُمْلَة. Sebaliknya, kalimah masih membawa maksud Arabnya, iaitu perkataan, terutamanya dalam kalimah syahadah. Loghat, daripada لُغَة (bahasa), kini bermaksud dialek atau gaya sebutan menurut Kamus Dewan; dialek dalam bahasa Arab ialah لَهْجَة.

- hakim — dalam bahasa Melayu, pegawai yang dilantik untuk mengadili perbicaraan di mahkamah; dalam bahasa Arab, حَكِيم bermaksud bijaksana (Wikipedia bahasa Melayu). Pengadil di mahkamah dalam bahasa Arab ialah قَاضِي.
- maktab — dalam bahasa Melayu, sekolah atau kolej; dalam bahasa Arab moden menurut kamus Fasaha, مَكْتَب ialah pejabat atau meja tulis.

## Bunyi yang berubah: perlu daripada fardu, dan kalam yang bercantum

Kata pinjaman juga disesuaikan dengan sebutan Melayu, dan kadang-kadang huruf yang menunjukkan akarnya hilang. Jika anda tahu polanya, anda boleh membina semula ejaan Arab daripada perkataan yang anda sebut setiap hari, dan itulah kemahiran yang diperlukan untuk mencari perkataan dalam kamus Arab yang disusun mengikut akar.

Perlu ialah contoh yang paling jauh. Wiktionary mencatat perlu sebagai warisan daripada bahasa Jawa, yang mengambilnya daripada فَرْض (kewajipan), dan menyebutnya sebagai pasangan kepada fardu: satu perkataan Arab, dua perkataan Melayu dengan maksud yang berbeza. Kalbu, daripada قَلْب (hati), menunjukkan q menjadi k, dan fikir, daripada فِكْر, mengekalkan bunyi f.

Perubahan q kepada k boleh mencantumkan dua akar. Kajian dalam Jurnal Usuluddin mencatat bahawa kalam dalam penggunaan Melayu merangkumi kata-kata Allah, alat tulis, dan pasir hitam yang bercampur emas, lalu mencadangkan agar ejaan rumi membezakannya. Dalam bahasa Arab, كَلَام (pertuturan) datang daripada akar ك·ل·م, manakala قَلَم (pen) daripada akar ق·ل·م. Dua huruf yang berbeza, dua keluarga perkataan yang berbeza.

## Tunggal atau jamak: huruf dan ulama

Beberapa kata pinjaman masuk dalam bentuk jamak Arab tetapi dipakai sebagai tunggal. Ini penting apabila anda bertemu bentuk tunggalnya dalam teks Arab buat kali pertama, kerana ia kelihatan asing walaupun bentuk jamaknya sudah lama anda gunakan setiap hari. Dua contoh paling biasa ialah huruf dan ulama.

Huruf berasal daripada حُرُوف, jamak kepada حَرْف, menurut Wiktionary. Ulama pula ialah عُلَمَاء, jamak kepada عَالِم. Kajian dalam Jurnal Usuluddin menegur penggunaan ulama untuk seorang sahaja, kerana dalam bahasa Arab perbezaan antara ’alim dan ’ulama’ hanyalah bilangan: seorang dan ramai. Cara mengatasinya mudah: hafal bentuk tunggal dan jamak sebagai pasangan.

## Adakah senarai Melayu sama dengan senarai Indonesia?

Sebahagian besar kata pinjaman Arab dikongsi oleh bahasa Melayu dan bahasa Indonesia, tetapi ejaan dan kadang-kadang maksudnya berbeza. Senarai di Wikipedia bahasa Melayu pun meliputi kedua-dua bahasa sekali gus, jadi semak ejaan Malaysia dalam Kamus Dewan sebelum menyalin contoh untuk tugasan sekolah.

Perbezaan ejaan yang biasa ditemui: Jumaat dan Jumat, khabar dan kabar, haiwan dan hewan, fikir dan pikir. Dalam khabar dan fikir, ejaan Malaysia mengekalkan kh dan f. Perbezaan maksud lebih penting: kalimah dalam bahasa Melayu masih bermaksud perkataan, manakala padanannya dalam bahasa Indonesia biasanya bermaksud susunan perkataan yang lengkap.

## Cara menggunakan senarai ini untuk mula membaca bahasa Arab

Mengenal kata pinjaman memberi permulaan yang baik, tetapi belum cukup untuk membaca. Kata nama dalam ayat Arab akan anda kenal lebih cepat daripada pelajar yang bermula dari kosong, namun anda masih memerlukan baris, wazan dan i’rab untuk memahami apa yang dikatakan tentang kata nama itu.

Caranya: baca ayat Arab dahulu, tentukan maksud Arab setiap perkataan yang anda kenal, kemudian bandingkan dengan maksud Melayunya. Perkataan seperti آيَة, لُغَة, حَكِيم dan مَكْتَب ialah tempat bacaan pantas paling mudah tersilap. Hari Bahasa Arab Sedunia pada 18 Disember, yang menurut UNESCO memperingati penerimaan bahasa Arab sebagai bahasa rasmi keenam PBB pada 1973, ialah masa yang baik untuk menguji diri dengan senarai ini.

Fasaha dibina untuk langkah ini. Setiap perkataan Arab dalam cerita, podcast, video dan rencana dalam aplikasi terbuka kepada maksud, akar kata, wazan dan keluarganya, dan boleh disimpan untuk ulang kaji berjarak. Laman web Fasaha juga mempunyai halaman perkataan dalam kamus dan halaman bagi setiap huruf hijaiyah. Fasaha mengajar bahasa Arab fusha dan teks klasik, bukan loghat ammiyah, tajwid atau tafsir.

## 12 kata pinjaman dan keluarga akarnya

Setiap kad memuatkan perkataan Melayu, bentuk Arab berbaris daripada kamus Fasaha, maksud asalnya, serta akar kata dan ahli keluarga yang boleh anda pelajari seterusnya.

1. kitab: كِتَاب — buku
2. maktab: مَكْتَب — pejabat; meja tulis
3. ilmu: عِلْم — ilmu, sains
4. maklumat: مَعْلُومَات — maklumat, perkara yang diketahui
5. kalimah: كَلِمَة — perkataan
6. hikmah: حِكْمَة — hikmah, kebijaksanaan
7. mahkamah: مَحْكَمَة — mahkamah
8. madrasah: مَدْرَسَة — sekolah
9. Jumaat: جُمُعَة — hari Jumaat
10. musafir: مُسَافِر — pengembara
11. haiwan: حَيَوَان — haiwan
12. rahmat: رَحْمَة — rahmat, belas kasihan

Kata pinjaman Arab yang maksudnya berubah dalam bahasa Melayu

| Perkataan Melayu | Tulisan Arab | Maksud asal dalam bahasa Arab | Maksud dalam bahasa Melayu |
| --- | --- | --- | --- |
| petua | فَتْوَى | pendapat hukum yang rasmi | nasihat, panduan yang berguna |
| perlu | فَرْض | kewajipan | penting, diperlukan |
| ayat | آيَة | tanda; ayat al-Quran | ayat al-Quran; istilah tatabahasa |
| kalimah | كَلِمَة | perkataan | perkataan, terutama dalam kalimah syahadah |
| loghat | لُغَة | bahasa | dialek; gaya sebutan |
| hakim | حَكِيم | orang bijaksana | pegawai yang mengadili perbicaraan |
| maktab | مَكْتَب | pejabat; meja tulis | tempat belajar, sekolah, kolej |
| ulama | عُلَمَاء | para ilmuwan (jamak kepada عَالِم) | seorang ahli agama |
| huruf | حُرُوف | huruf-huruf (jamak kepada حَرْف) | satu huruf |
| kalam | كَلَام / قَلَم | pertuturan / pen | kata-kata Allah; alat tulis; pasir bercampur emas |

## Perkataan yang sudah anda ketahui

- kitab ← كِتَاب (buku, kitab)
- kalimah ← كَلِمَة (perkataan)
- ilmu ← عِلْم (ilmu, sains)
- waktu ← وَقْت (masa, waktu)
- dunia ← دُنْيَا (dunia; kehidupan ini)
- sabar ← صَبْر (kesabaran)
- jawab ← جَوَاب (jawapan)
- soal ← سُؤَال (soalan)
- akal ← عَقْل (akal, fikiran)
- fikir ← فِكْر (fikiran; idea)
- hikayat ← حِكَايَة (hikayat, cerita)
- insan ← إِنْسَان (manusia, insan)
- hadiah ← هَدِيَّة (hadiah)
- syukur ← شُكْر (terima kasih, kesyukuran)
- salam ← سَلَام (kesejahteraan; salam)
- zaman ← زَمَان (masa, zaman)
- madrasah ← مَدْرَسَة (sekolah)
- Jumaat ← جُمُعَة (Jumaat)
- hakim ← حَكِيم (orang bijaksana; hakim)
- hikmah ← حِكْمَة (hikmah)
- hukum ← حُكْم (hukum; keputusan)
- mahkamah ← مَحْكَمَة (mahkamah)
- khabar ← خَبَر (berita, khabar)
- adab ← أَدَب (kesusasteraan; adab)
- makna ← مَعْنَى (makna)
- umur ← عُمْر (umur; sepanjang hayat)
- musafir ← مُسَافِر (musafir, pengembara)
- rahmat ← رَحْمَة (rahmat)
- alam ← عَالَم (dunia)
- maklumat ← مَعْلُومَات (maklumat)
- kalbu ← قَلْب (hati, jantung)
- haiwan ← حَيَوَان (haiwan)
- huruf ← حَرْف (huruf (abjad))
- maktab ← مَكْتَب (pejabat; meja tulis)
- tarikh ← تَارِيخ (sejarah; tarikh)
- zaitun ← زَيْتُون (buah zaitun)

### Apakah contoh kata pinjaman Arab yang maksudnya berubah?

Petua (daripada فَتْوَى, pendapat hukum), perlu (daripada فَرْض, kewajipan), kuliah (daripada كُلِّيَّة), loghat (daripada لُغَة, bahasa), hakim (حَكِيم bermaksud bijaksana) dan maktab (مَكْتَب bermaksud pejabat). Maksud Melayunya kini berbeza daripada maksud asal.

### Adakah benar 10–15% perkataan Melayu berasal daripada bahasa Arab?

Angka itu tertera di Wikipedia bahasa Melayu tanpa sumber. Ayat yang hampir sama di Wikipedia bahasa Indonesia menyebut 40–60%. Kedua-duanya memberi anggaran 2,000 hingga 3,000 perkataan. Oleh itu, sebut “ribuan perkataan” dan nyatakan sumber jika anda memetik angka untuk tugasan.

### Apakah perbezaan kalimah dan ayat?

Kalimah daripada كَلِمَة bermaksud perkataan, dan kini jarang dipakai kecuali dalam frasa seperti kalimah syahadah. Ayat daripada آيَة bermaksud tanda atau ayat al-Quran dalam bahasa Arab, tetapi dalam bahasa Melayu ia juga istilah tatabahasa untuk susunan perkataan yang lengkap. Bahasa Arab memakai جُمْلَة untuk makna itu.

### Adakah senarai kata pinjaman Arab ini sama untuk bahasa Indonesia?

Sebahagian besarnya sama, tetapi ejaannya berbeza, seperti Jumaat dan Jumat, khabar dan kabar, haiwan dan hewan. Ada juga maksud yang berbeza: kalimah dalam bahasa Melayu masih bermaksud perkataan, tetapi padanannya dalam bahasa Indonesia biasanya bermaksud susunan perkataan yang lengkap.

### Adakah mengenal kata pinjaman membantu membaca bahasa Arab tanpa baris?

Ia membantu mengenal kata nama, tetapi teks tanpa baris dibaca dengan bantuan akar kata dan wazan untuk baris di dalam perkataan, dan i’rab untuk baris akhir. Kata pinjaman memberi anda akar; wazan dan i’rab ialah langkah seterusnya.

## Sumber

- [Wikipedia bahasa Melayu — Senarai kata pinjaman dari bahasa Arab dalam bahasa Melayu dan bahasa Indonesia](https://ms.wikipedia.org/wiki/Senarai\_kata\_pinjaman\_dari\_bahasa\_Arab\_dalam\_bahasa\_Melayu\_dan\_bahasa\_Indonesia)
- [Wikipedia bahasa Indonesia — Daftar kata serapan dari bahasa Arab dalam bahasa Indonesia](https://id.wikipedia.org/wiki/Daftar\_kata\_serapan\_dari\_bahasa\_Arab\_dalam\_bahasa\_Indonesia)
- [Wiktionary bahasa Melayu — Kategori: Perkataan bahasa Melayu diterbitkan daripada bahasa Arab](https://ms.wiktionary.org/wiki/Kategori:Perkataan\_bahasa\_Melayu\_diterbitkan\_daripada\_bahasa\_Arab)
- [Mohd. Alwee Yusoff. Perkataan Arab dalam Bahasa Melayu: Satu Tinjauan dari Aspek Semantik. Jurnal Usuluddin 23–24, Universiti Malaya](https://ejournal.um.edu.my/index.php/JUD/article/download/4257/2103/10321)
- [KBBI (via kbbi.web.id) — kalimat](https://kbbi.web.id/kalimat)
- [PRPM DBP, Kamus Dewan Edisi Keempat — petua](https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=petua)
- [PRPM DBP, Kamus Dewan Edisi Keempat — maktab](https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=maktab)
- [PRPM DBP, Kamus Dewan Edisi Keempat — loghat](https://prpm.dbp.gov.my/Cari1?keyword=loghat)
- [Wiktionary — petua (Malay)](https://en.wiktionary.org/wiki/petua)
- [Wiktionary — perlu (Malay, Indonesian)](https://en.wiktionary.org/wiki/perlu)
- [Wiktionary — kuliah (Malay, Indonesian)](https://en.wiktionary.org/wiki/kuliah)
- [Wiktionary — ayat (Malay, Indonesian)](https://en.wiktionary.org/wiki/ayat)
- [Wiktionary — kalimah (Malay)](https://en.wiktionary.org/wiki/kalimah)
- [Wiktionary — maktab (Malay)](https://en.wiktionary.org/wiki/maktab)
- [Wiktionary — huruf (Malay, Indonesian)](https://en.wiktionary.org/wiki/huruf)
- [UNESCO — World Arabic Language Day (18 December)](https://www.unesco.org/en/days/world-arabic-language)

## Tentang Fasaha

Fasaha ialah aplikasi bahasa Arab yang mengutamakan pembacaan. Setiap perkataan dalam cerita, podcast, video atau rencana terbuka kepada maksud, akar kata, wazan dan keluarganya, dan boleh disimpan untuk ulang kaji berjarak.

- Tersedia di iPhone, iPad, Mac dan Android.
- Bahasa antara muka: Inggeris, Arab, Turki, Rusia, Uzbek, Sepanyol, Perancis, Jerman, Indonesia, Melayu dan Urdu.
- Percuma untuk bermula; Premium membuka keseluruhan perpustakaan dan pembayaran diuruskan oleh kedai aplikasi.