---
title: "24 ta arab maqoli: maʼnosi va soʻzma-soʻz oʻqilishi | Fasaha"
description: "Harakatlari, talaffuzi, soʻzma-soʻz maʼnosi va asl maʼnosi bilan 24 ta mumtoz arab maqoli hamda har bir satrdan oʻrganuvchi oladigan saboq."
canonical: "https://fasaha.app/uz/blog/arabic-proverbs-with-meaning"
language: "uz"
direction: "ltr"
---

# 24 ta arab maqoli: maʼnosi va soʻzma-soʻz oʻqilishi

Harakatlari, talaffuzi, soʻzma-soʻz maʼnosi va asl maʼnosi bilan 24 ta mumtoz arab maqoli hamda har bir satrdan oʻrganuvchi oladigan saboq.

Chop etilgan 2026-10-11 · Muallif Amaan

## Arab maqollari qaysilar va ular nimani anglatadi?

Arab maqollari qisqa, qotib qolgan iboralardir, masalan, الْعِلْمُ نُورٌ, «ilm — nur», va الصَّبْرُ مِفْتَاحُ الْفَرَجِ, «sabr — yengillik kalitidir». Koʻplarining yoshi ming yil va ular yozuvda ham, nutqda ham hanuz ishlatiladi. Har birining soʻzma-soʻz maʼnosi va qoʻllanishdagi maʼnosi bor, ikkalasini alohida oʻrganishga arziydi.

Arab tilida maqol masal (mathal) deyiladi. Ortida hikoyasi boʻlmagan dono soʻz esa hikmat (ḥikma).

Maqollarning koʻpi uch–yetti soʻzdan iborat tugal gaplardir, shuning uchun ular dastlabki oʻqish uchun yaxshi material.

Avval soʻzma-soʻz maʼnoni oʻqing. Oʻz tilingizdagi muqobili tarjima emas, qiyosdir.

Qofiya va muvozanat shaklning bir qismi: jadda va wajad, qalla va dall.

Internetda arab maqoli deb ulashiladigan gaplarning koʻpi sheʼr misrasi, baʼzilari esa oyat yoki hadis. Maqol bularning hech biri emas.

## Arab maqoli deganda nima tushuniladi

Arabcha soʻz مَثَل, mathal, koʻpligi أَمْثَال, amthāl. Oʻzbekchadagi «masal» va «zarbulmasal» shu soʻzdan. Masal ifodasi oʻzgarmaydigan qisqa gap boʻlib, vaziyat u tasvirlagan vaziyatga oʻxshaganda keltiriladi. Koʻplarining hikoyasi bor: kimdir bu gapni bir marta aytgan va u tilda qolgan.

حِكْمَة, ḥikma, yaʼni hikmat, ortida hikoyasi boʻlmagan dono soʻz, masalan, «ilm — nur». Ikkalasi odatda birga toʻplanadi, bu qoʻllanma ham shunday qiladi. Indoneziya va Malayziyadagi oʻquvchilar bunday satrlarni maḥfūẓāt, yaʼni «yod olinganlar» deb biladi, chunki maktablarda ular yodlatiladi.

Bular fushadagi, yaʼni yozma tildagi gaplar. Har bir arab lahjasining oʻz ogʻzaki maqollari ham bor va ular alohida toʻplam.

## Nega maqollar oʻrganuvchi uchun yaxshi oʻqish materiali

Maqol bir satrga sigʻadigan tugal gap. U koʻp ishlatiladigan soʻzlardan tuzilgan, odatda harakatlari bilan bosiladi va eslab qolishga yordam beradigan ritmi bor. Har biri grammatikaning bir boʻlagini ish ustida koʻrsatadi, yaʼni yigirmata maqol yoddan ayta oladigan yigirmata kichik grammatika misolidir.

Ular ayni paytda haqiqiy arab tilidir. Yozuvchilar va notiqlar ulardan iqtibos keltiradi, gazetalar sarlavhalarini ular asosiga quradi, koʻp ishlatiladiganlarini biladigan oʻquvchi esa ishorani taniydi.

## Maqolni soʻzma-soʻz qanday oʻqish kerak

Mana bunisini olaylik: الْوَقْتُ كَالسَّيْفِ إِنْ لَمْ تَقْطَعْهُ قَطَعَكَ. U al-waqtu ka-s-sayfi, in lam taqṭaʿhu qaṭaʿak deb oʻqiladi va maʼnosi shunday: vaqt qilich kabidir; sen uni kesmasang, u seni kesadi.

الْوَقْتُ aniqlik artikli bilan «vaqt» degani; oʻzbekchadagi «vaqt» ham shu soʻz. كَالسَّيْفِ bitta soʻz boʻlib yozilgan uch narsa: كَ, «kabi», aniqlik artikli va سَيْف, «qilich». Arab tili bir harfli qisqa soʻzlarni oʻzidan keyingi soʻzga qoʻshib yozadi.

إِنْ «agar» degani. لَمْ تَقْطَعْهُ «uni kesmading» degani: لَمْ feʼlni inkor shakliga va oʻtgan zamonga oʻtkazadi, oxiridagi ـهُ esa «uni» degani. قَطَعَكَ «seni kesdi» degani, oxiridagi ـكَ esa «seni» maʼnosini beradi.

Bitta oʻzak, ق ط ع, ikki marta keladi: bir marta siz uchun, bir marta vaqt uchun. Takrorlangan oʻzakni topish koʻpincha arabcha gapga kirishning eng tez yoʻlidir.

## Avval soʻzma-soʻz maʼno, keyin muqobil

Quyidagi har bir maqolning ikkita tarjimasi bor. Birinchisi arabcha soʻzlar nima deyishini aytadi. Ikkinchisi qoʻllanishdagi maʼnoni, koʻpincha sizga tanish maqol orqali beradi.

Ularni alohida tuting. Muqobil maqol qachon ishlatilishini aytadi. Sizga arab tilini oʻrgatadigani esa soʻzma-soʻz maʼno va odatda ikkalasidan esda koʻproq qoladigani ham shu: «yolgʻonning arqoni qisqa» degan gap «yolgʻon fosh boʻladi» degan gapdan uzoqroq esda turadi.

## Bu gaplar qayerdan kelgan

Arab olimlari maqollarni erta davrdan toʻplay boshlagan. Eng mashhur toʻplam XII asrda Maydoniy tuzgan toʻplam boʻlib, unda bir necha ming maqol ortidagi hikoyalari bilan qayd etilgan. Boshqa satrlar sheʼr boʻlib tugʻilgan va hamma keltirgani uchun maqolga aylangan, roʻyxatdagi Mutanabbiy misrasi kabi.

«Arabcha iqtiboslar» sahifalariga ehtiyot boʻling. Ular koʻpincha maqollarni Qurʼon oyatlari, hadislar va zamonaviy yozuvchilarning gaplari bilan, qaysi biri nima ekanini aytmasdan aralashtirib beradi. Maqolning koʻrsatiladigan muallifi yoʻq va u muqaddas matn emas.

## Ularni qanday eslab qolish kerak

Maqolni qaramasdan ayta olguningizcha ovoz chiqarib ayting. Keyin feʼlini toping, oʻzagini ayting va shu oʻzakdan yana bitta soʻz oʻylab koʻring. Har kuni ovoz chiqarib aytilgan bitta maqol unutmaydigan bir oylik grammatika misollaringizga aylanadi.

## Sinchiklab oʻqilgan oʻn ikki maqol

Har bir satr ostida: soʻzlar nima deyishi, maqol nimani anglatishi va arab tili qanday ishlashi haqida koʻrsatadigan bir narsa.

1. Ikki soʻz, feʼl yoʻq: الْعِلْمُ نُورٌ — Ilm — nur.
2. Asbob nomi: الصَّبْرُ مِفْتَاحُ الْفَرَجِ — Sabr — yengillik kalitidir.
3. Toʻrt feʼl va bitta qofiya: مَنْ جَدَّ وَجَدَ وَمَنْ زَرَعَ حَصَدَ — Kim harakat qilsa, topadi, kim eksa, oʻradi.
4. Nimadan yasalganini aytadigan soʻz: الْوَقْتُ مِنْ ذَهَبٍ — Vaqt oltindan.
5. ة belgisi yoʻq muannas ot: الْيَدُ الْوَاحِدَةُ لَا تُصَفِّقُ — Bir qoʻl qarsak chala olmaydi.
6. Izofa: حَبْلُ الْكَذِبِ قَصِيرٌ — Yolgʻonning arqoni qisqa.
7. Tashdidli ikki feʼl: خَيْرُ الْكَلَامِ مَا قَلَّ وَدَلَّ — Eng yaxshi soʻz — qisqa va loʻnda.
8. Umuman feʼli yoʻq gap: الصَّدِيقُ وَقْتَ الضِّيقِ — Qiyinchilik paytidagi doʻst.
9. Ikkilangan oʻrta harf: التَّكْرَارُ يُعَلِّمُ الشُّطَّارَ — Takrorlash aqllilarga oʻrgatadi.
10. Sheʼr misrasi: تَجْرِي الرِّيَاحُ بِمَا لَا تَشْتَهِي السُّفُنُ — Shamollar kemalar xohlaganidek esavermaydi.
11. Hikoyasi bor maqol: رَجَعَ بِخُفَّيْ حُنَيْنٍ — Xunaynning ikki poyafzali bilan qaytdi.
12. Bitta dona: أَوَّلُ الْغَيْثِ قَطْرَةٌ — Yomgʻirning boshi — bir tomchi.

Yana oʻn ikki maqol, soʻzma-soʻz maʼnosi va qoʻllanishdagi maʼnosi bilan.

| Maqol | Soʻzlar nima deydi | Nimani anglatadi |
| --- | --- | --- |
| لَيْسَ كُلُّ مَا يَلْمَعُ ذَهَبًا | Har yaltiragan narsa oltin emas. | Har yaltiragan narsa tilla boʻlavermaydi. |
| إِذَا غَابَ الْقِطُّ لَعِبَتِ الْفِئْرَانُ | Mushuk ketsa, sichqonlar oʻynaydi. | Mushuk yoʻgʻida sichqonlar oʻynaydi. |
| دِرْهَمُ وِقَايَةٍ خَيْرٌ مِنْ قِنْطَارِ عِلَاجٍ | Bir dirham profilaktika bir qintor davodan yaxshiroqdir. | Kasallikni davolagandan koʻra, uning oldini olgan yaxshi. |
| الْبَعِيدُ عَنِ الْعَيْنِ بَعِيدٌ عَنِ الْقَلْبِ | Koʻzdan uzoq, yurakdan uzoq. | Koʻzdan yiroq, koʻngildan yiroq. |
| الْحَاجَةُ أُمُّ الِاخْتِرَاعِ | Ehtiyoj — ixtironing onasi. | Ehtiyoj — ixtironing onasi. |
| اضْرِبِ الْحَدِيدَ وَهُوَ حَامٍ | Temirni issiq paytida ur. | Temirni qizigida bos. |
| خَيْرُ الْأُمُورِ الْوَسَطُ | Eng yaxshi ish — oʻrtacha. | Meʼyor — eng yaxshisi. |
| الْأَفْعَالُ أَبْلَغُ مِنَ الْأَقْوَالِ | Amallar soʻzlardan ifodali. | Amallar soʻzlardan koʻra balandroq gapiradi. |
| السُّكُوتُ عَلَامَةُ الرِّضَا | Sukut — rozilik belgisi. | Sukut — rozilik belgisi. |
| الطُّيُورُ عَلَى أَشْكَالِهَا تَقَعُ | Qushlar oʻz turlariga qarab toʻplanadi. | Oʻxshash oʻxshashni topadi. |
| وَعْدُ الْحُرِّ دَيْنٌ | Ozod odamning vaʼdasi — qarz. | Vaʼda — qarz. |
| رِضَا النَّاسِ غَايَةٌ لَا تُدْرَكُ | Odamlarni rozi qilish erishib boʻlmaydigan maqsad. | Hammani mamnun qilib boʻlmaydi. |

### Man jadda vajada nima degani?

مَنْ جَدَّ وَجَدَ «kim harakat qilsa, topadi» degani: mehnat samarasiz qolmaydi. Undan keyin koʻpincha وَمَنْ زَرَعَ حَصَدَ, «kim eksa, oʻradi», keladi.

### Masal bilan hikmat oʻrtasida qanday farq bor?

Masal — maqol: koʻpincha hikoyasi bor va vaziyat dastlabki vaziyatga oʻxshaganda keltiriladigan qotib qolgan gap. Hikmat esa umumiy haqiqatni toʻgʻridan toʻgʻri aytadigan dono soʻz. Toʻplamlar odatda ikkalasini ham oʻz ichiga oladi.

### Arab maqollari Qurʼondanmi?

Yoʻq. Maqollar tilning muallifi nomaʼlum gaplaridir. Qurʼon oyatlari va hadislar ham koʻpincha shu tarzda keltiriladi, lekin ular boshqa turdagi matn va qanday boʻlsa, shunday koʻrsatilishi kerak.

### Bu maqollar fushadami yoki lahjadami?

Fushada, yaʼni butun arab dunyosi uchun umumiy yozma arab tilida. Har bir mamlakatning oʻz ogʻzaki lahjasida ham maqollari bor.

### Boshlovchi avval qaysi arab maqollarini oʻrgangani maʼqul?

Koʻp ishlatiladigan soʻzlardan iborat eng qisqalarini: الْعِلْمُ نُورٌ, الْوَقْتُ مِنْ ذَهَبٍ, الصَّبْرُ مِفْتَاحُ الْفَرَجِ. Har biri feʼlsiz tugal gap — arab tili oʻrgatadigan birinchi gap qolipi.

### Nega bitta maqolning tarjimalari har xil boʻladi?

Chunki bir tarjimon soʻzlarni, boshqasi esa tarjima tilidagi eng yaqin maqolni beradi. Ikkalasi ham foydali va hech biri ikkinchisining oʻrnini bosmaydi.

## Manbalar

- [Wikipedia, Al-Maydani (mumtoz arab maqollari toʻplamining tuzuvchisi)](https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Maydani)
- [Wikipedia, Al-Mutanabbi (shamollar va kemalar haqidagi misra shoiri)](https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Mutanabbi)
- [Wikiquote, Arabic proverbs (tarjimalari bilan yana bir roʻyxat)](https://en.wikiquote.org/wiki/Arabic\_proverbs)

## Fasaha haqida

Fasaha — fusha uchun moʻljallangan, oʻqishga yoʻnaltirilgan arab tili ilovasi. Bu qoʻllanmadagi 24 ta maqol ilovaning oʻz toʻplamidan, ilova koʻrsatadigan yozilish va tarjimalar bilan olingan.

- Ilovada 267 ta maqol va 240 ta ibora bor, har birining soʻzma-soʻz va koʻchma maʼnosi 16 tilda berilgan.
- Ilovada kun maqoli koʻrinadi, har birini ovozda tinglash mumkin va butun toʻplam boʻyicha qidirish mumkin.
- iPhone, iPad, Mac va Android qurilmalarida mavjud, interfeysi 17 tilda.
- Boshlash bepul; Premium butun kutubxonani ochadi.

[App Storeʼdan yuklab oling](https://apps.apple.com/app/id6754500701?l=uz&pt=128247368&ct=site\_blog\_uz&mt=8) · [Google Playʼda oling](https://play.google.com/store/apps/details?id=app.fasaha.learn&hl=uz&referrer=utm\_source%3Dfasaha\_web%26utm\_medium%3Dwebsite%26utm\_campaign%3Dsite\_blog%26utm\_content%3Duz)

## Shuningdek oʻqing

- [Oʻn mavzudagi birinchi 100 ta arabcha soʻzingiz](https://fasaha.app/uz/blog/arabic-words-by-theme-first-100): Soʻroq soʻzlari, oila, hafta kunlari, ranglar, ovqat, uy, tana, joylar, oʻnta feʼl va oʻnta sifat hamda ularni eslab qolishni osonlashtiradigan qoliplar.
- [Arab tilida oʻz darajangizga mos matnni qayerdan topasiz? A0 dan C2 gacha nima bor va qanday tanlash kerak](https://fasaha.app/uz/blog/arabic-graded-readers-by-level): Kattalar uchun darajalangan arabcha matnlar kam, yagona oʻlchov esa yoʻq. Bunday matn nimani nazorat qiladi, bosma va onlayn nima bor, va oʻz oʻrningizni topish uchun yetti darajadan bittadan birinchi satr.
- [Uyda arab tili muhitini qanday yaratish mumkin: fusha uchun tushunarli materialga qurilgan reja](https://fasaha.app/uz/blog/arabic-immersion-comprehensible-input-fusha): Til muhiti shovqin orqali emas, siz tushunadigan arabcha orqali ishlaydi. Qaysi manbalar fushada, qaysilari lahjada, matn nega muhim va har daraja uchun bir haftalik reja.

[Barcha maqolalar](https://fasaha.app/uz/blog)