İspan, fransız və alman dillərində ərəb sözləri

İspan, fransız və alman dillərində neçə ərəb alınması var?

İspan dilində Əndəlusdakı səkkiz əsrlik ərazi təmasından qalmış təxminən 4.000 ərəb mənşəli söz və törəmə var. Fransız dili orta əsrlər Aralıq dənizi ticarəti ilə müasir Şimali Afrika danışıq dili arasında bölünən 400–500 söz saxlayır. Alman dilində isə demək olar ki, yalnız İntibah dövrünün astronomiya, riyaziyyat və kimya terminlərində cəmlənmiş təxminən 100–150 söz var.

Avropada üç ayrı qat: ərazi, dəniz və elm

Qərbi Avropa dilləri ərəb leksikasını eyni cür, eyni vaxtda və eyni sosiolinqvistik kanallarla mənimsəməyib. İngilis dilinin daşıyıcıları ərəb dilini çox vaxt Hind-Avropa aləmindən ayrı düşmüş tənha Sami adası kimi görürlər, amma ərəb dilinə ispan, fransız və ya alman dilindən gələn öyrənənlər əsrlər boyu davam etmiş birbaşa leksik və konseptual mübadilənin üzərində dayanırlar.

Bu üç dil ənənəsinin hər biri Avropa ilə ərəb dünyası arasındakı təmasın ayrı bir qatını qoruyur: ərazi birgəyaşayışını, Aralıq dənizində dəniz ticarətini, müstəmləkəçilik dövrünün yaratdığı yeni qatı və İntibah dövrünün elmi tərcümələrini. Bu alınmaların həcmi və xarakteri öz dövrlərinin geosiyasi cizgilərini əks etdirir: ispan dili səkkiz əsrlik birbaşa ərazi varlığından yaranmış təxminən 4.000 söz daşıyır; fransız dili orta əsrlər tacir ticarətindən postkolonial şəhər jarqonuna qədər uzanan 400–500 söz saxlayır; alman dili isə elmi skriptoriyalar vasitəsilə alınmış 100–150 termindən ibarət yığcam, dəqiq hədəflənmiş qat saxlayır.

İspan dili: məişət, kənd təsərrüfatı və udulmuş artikl tələsi

Ərəb dilinin Pireney yarımadasındakı varlığı 711-ci ildəki ilk Əməvi fəthindən 1492-ci ildə Qranada əmirliyinin süqutuna qədər, təxminən səkkiz əsr davam edib. Bu uzunmüddətli təmas sıx ikidilli mühit yaradıb: Əndəlus ərəbcəsi (al-‘arabiyyah al-andalusiyyah) ümumi adla mosarab dialektləri adlanan yerli roman dialektləri ilə davamlı diqlossik təmasda olub. Federico Corriente-nin filoloji tədqiqatlarında göstərildiyi kimi, bu təmas Kastiliya leksikonunda silinməz iz qoyub: birbaşa köklər, regional sözlər və ikinci dərəcəli morfoloji törəmələr nəzərə alınanda təxminən 4.000 söz.

Şimali Avropada müşahidə olunan alınma modelindən fərqli olaraq, ispan dilindəki ərəb leksikası elitar elmi sahələrlə məhdudlaşmır. Əksinə, o, məişətə, kənd təsərrüfatına, hüquqa və maddi mədəniyyətə dərindən nüfuz edib. Məişətdə müasir ispan başını almohada (“yastıq”) üzərinə qoyur – bu söz Əndəlus ərəbcəsindəki al-muḵádda sözündəndir (klassik ərəbcə: المخدة, al-miḫadda, “yanaq” mənasını verən ḵ-d-d kökündən). Geyinərkən o, albornoz (al-burnus sözündən, başlıqlı plaş) geyinə və ya alcoba (al-qubbah, “günbəz” və ya tağlı yataq otağı) otağına keçə bilər.

Kənd təsərrüfatında və hidrologiyada Əndəlus mühəndisliyinin təsiri Pireney kəndlərinin simasını kökündən dəyişib. Latın leksikasının geri çəkildiyi yerdə ərəb texniki terminləri kök salıb. İspan dilində aceite (“yağ”) sözü Əndəlus ərəbcəsindəki az-záyt (klassik ərəbcə: الزيت, az-zayt) sözündən gəlib və Latın oleum sözünün yerli roman davamçısını sıxışdırıb çıxarıb (bu davamçı Avropanın başqa yerlərində qalıb – fransızca huile, italyanca olio). Pireney suvarma sisteminin mexaniki infrastrukturu bu gün də ərəb mülki mühəndisliyinin inventarıdır: acequia sözü as-sāqiyah (الساقية, “su arxı”) sözünə gedib çıxır; alberca al-birkah (البِرْكَة, “hovuz” və ya su anbarı) sözündəndir; noria isə an-nā‘ūrah (النَّاعُورَة, su çarxı) sözünün birbaşa transkripsiyasıdır.

Bu təsir mülki institutlara və ifadə sintaksisinə də eyni dərəcədə yayılıb. İspaniya şəhərində bələdiyyənin rəhbəri alcalde adlanır – bu, al-qāḍī (القاضي, “hakim”) sözünün birbaşa alınmasıdır; bələdiyyə qaydalarının icrası isə tarixən alguacil adlanan vəzifəli şəxsin işi olub – bu söz al-wazīr (الوزير, “vəzir” və ya icraçı müavin) sözündəndir. Hətta ispan dilində güclü arzunu bildirən ojalá (“kaş”, “inşallah”) ifadəsi law shā’ Allāh (لَوْ شَاءَ اللَّه) və ya wa-shā’ Allāh (وَشَاءَ اللَّه) ifadəsinin səs baxımından sıxılmış formasıdır və in shā’ Allāh (إنْ شَاءَ اللَّه) ifadəsinin dəqiq praqmatik kalkası kimi işləyir.

• Məişət və memarlıq: almohada (yanaq yastığı), albornoz (başlıqlı plaş), alcoba (tağlı otaq), alfombra (xalça), taza (dayaz kasa).
• Hidrologiya və kənd təsərrüfatı: acequia (su arxı), alberca (suvarma hovuzu), noria (su çarxı), aceite (zeytun yağı), arroz (düyü).
• Mülki idarəetmə: alcalde (bələdiyyə hakimi, mer), alguacil (müavin, icra məmuru), almacén (gömrük anbarı), arancel (gömrük rüsumu).

Udulmuş artikl tələsinin mexanizmi (el artículo aglutinado)

Bu uzunmüddətli, eşitməyə əsaslanan təmasın mühüm morfoloji nəticəsi “udulmuş artikl” (el artículo aglutinado) hadisəsidir. İkidilli mosarablar, Kastiliya əsgərləri və xristian köçkünlər danışıq Əndəlus ərəbcəsindən sözləri mənimsəyəndə sözün əvvəlindəki ərəb müəyyənlik artiklini (al-) – şəmsi hərflərlə assimilyasiya olunmuş az-, as-, ar-, ac- və an- formaları ilə birlikdə – ayrıca, klitik təyinedici kimi yox, ismin əsasının ayrılmaz fonetik hissəsi kimi qavrayıblar.

Nəticədə ərəb müəyyənlik əlaməti ispan söz əsası ilə həmişəlik birləşib. Kastiliya qrammatikası bu yeni alınmalara tətbiq ediləndə adi roman müəyyənlik artiklləri artıq mövcud olan ərəb artiklinin üstünə qoyulub və la almohada, el aceite, el alcázar, el algodón kimi birləşmələr yaranıb.

Ərəb dilini öyrənən müasir ispandillilər üçün bu tarixi birləşmə “ikiqat müəyyənlik” adlanan xüsusi idraki və morfoloji səhv modeli yaradır. İspan dilinin daşıyıcısının motor yaddaşı al- və ya az- hissəsini sözün məna nüvəsinin ayrılmaz elementi kimi saxladığı üçün öyrənən etimoloji cəhətdən artikli artıq daşıyan sözlərə instinktiv olaraq ərəb müəyyənlik artikli al- (الـ) əlavə edir. Bu, artıq artikl daşıyan əsasa yenidən artikl qoşmaq kimi yanlış formalar yaradır.

Əksinə, ispandilli öyrənənlər artikldən məhrum ərəb kökləri ilə – məsələn, zayt (زَيْت, “yağ”), qāḍī (قَاضٍ, “hakim”) və ya quṭn (قُطْن, “pambıq”) – qarşılaşanda onları çox vaxt ispan dilindəki qohum sözlərlə (aceite, alcalde, algodón) əlaqələndirə bilmirlər, çünki al- səs nişanı aradan götürülüb. Bu udulmuş artikl tələsini aşmaq üçün öyrənən həmin tarixi prefiksləri sistemli şəkildə ayırmalı və altındakı üç samitli Sami kökünü üzə çıxarmalıdır.

Fransız dili: orta əsrlər dəniz ticarəti və müasir şəhərətrafı arqo

Fransız və ərəb dillərinin qarşılıqlı əlaqəsi xronoloji, sosial və üslub baxımından fərqlənən iki qata bölünür və təxminən 400–500 sözü əhatə edir. Pireney yarımadasının fasiləsiz ərazi ikidilliliyindən fərqli olaraq, fransız dili ərəb alınmalarının ilk qatını dolayı yolla mənimsəyib. Bu, orta əsrlərdə və erkən yeni dövrdə Aralıq dənizindəki dəniz ticarəti, Səlib yürüşləri şəbəkələri və Provans və İtaliya limanları vasitəsilə tacir təmasları yolu ilə baş verib.

İkinci dalğa əsrlər sonra – XIX–XX əsrlərdə Fransanın Şimali Afrikada müstəmləkə genişlənməsi, Əlcəzair İstiqlal müharibəsi və ardınca Fransanın özünə kütləvi əmək miqrasiyası nəticəsində gəlib.

Dilçilər Henriette Walter və Salah Guemriche göstərir ki, orta əsrlər və erkən yeni dövr qatında dəbdəbəli mallar, idarəetmə və texniki ticarət üstünlük təşkil edir. Məsələn, chiffre (“rəqəm”) sözü orta fransız dilinə ərəbcə ṣifr (صِفْر, “sıfır” və ya “boş”) sözündən keçib: o, orta əsrlər Latın dilindəki cifra formasından keçərək müasir fransızca chiffre və sonrakı, italyan təsiri ilə yaranmış dublet zéro sözlərinə ayrılıb. Fransızca magasin (“mağaza” və ya “univermaq”) ismi ərəbcə maḫāzin (مَخَازِن) cəm formasından alınıb; onun təki maḫzan (مَخْزَن, “anbar”) sözüdür və o, köhnə fransız dilinə Aralıq dənizi ticarət limanları vasitəsilə daxil olub.

Toxuculuq ticarəti ərəbcə quṭn (قُطْن) sözündən coton sözünü gətirib və Levant idxalı artdıqca bu söz yerli terminləri tədricən sıxışdırıb. Ticarətin tənzimlənməsi ta‘rīf (تَعْرِيف, “siyahı”, “elan” və ya “rüsumların müəyyənləşdirilməsi”) sözündən tarif sözünü verib, dəniz vergiləri isə ərəbcə dīwān (دِيوَان, inzibati reyestr və ya gömrük idarəsi) sözündən douane (“gömrük”) sözünü yaradıb – bu söz orta fransız dilinə italyanca dogana vasitəsilə keçib.

İkinci, müasir qat sosiolinqvistik üslubun tam tərsinə çevrilməsini əks etdirir. Bu müasir alınmalar dilə elitar ticarət və ya elm idxalı kimi yox, hərbi jarqon, xalq danışıq dili və müharibədən sonrakı Fransanın çoxmillətli şəhərətrafı məhəllələri (les banlieues) vasitəsilə, bilavasitə Məğrib ərəbcəsində (darija) danışanların təsiri ilə daxil olub. Bu qat müasir fransız gənclər jarqonunun (argot və verlan) mühüm hissəsini təşkil edir.

• Le bled: bilād (بِلَاد, “ölkə”, “torpaq” və ya “kənd”) sözünün Məğrib danışıq dilindəki tələffüzündən birbaşa yaranıb; Fransada insanın ata-babasının gəldiyi kəndi və ya ucqar əyalət şəhərciyini bildirmək üçün işlənir.
• Toubib: həkim üçün danışıq dilində işlənən fransız sözü; XIX əsrdə Əlcəzairdəki müstəmləkə yürüşləri zamanı ərəbcə ṭabīb (طَبِيب, “həkim”) sözündən hərbi jarqona keçib.
• Maboul: ağlını itirmiş, dəli adam üçün geniş yayılmış jarqon sözü; ərəbcə mahbūl (مَهْبُول, “ağlı çaşmış” və ya “ağıldan məhrum”) ismi-məful formasından gəlir.
• Kiffer: güclü zövq, ehtiras və ya romantik cazibəni bildirən, çox geniş işlənən müasir fransız feili; tarixən zövq, məmnunluq və ya əhval mənasını verən ərəbcə kayf (كَيْف) sözünə fransız feillərinin birinci təsrifinin -er sonluğunu artırmaqla yaranıb.
• Chouffer: baxmaq, müşahidə etmək və ya gözətçi durmaq mənasında geniş işlənən jarqon feili; Şimali Afrika danışıq dilindəki šāf (شَاف, “görmək” və ya “baxmaq”) feilinin əmr və keçmiş zaman formalarından birbaşa alınıb.

Alman dili: nəzəri elm, astronomiya və elmi süzgəc

Alman dili həm ispan, həm də fransız dilindən fərqlənir: Mərkəzi Avropanın almandilli əraziləri heç vaxt birbaşa ərəb idarəçiliyi altında olmayıb, ərəb dünyası ilə birbaşa müstəmləkə sərhədləri olmayıb və birbaşa ticarət mübadiləsini hərəkətə gətirən Aralıq dənizi limanlarına malik olmayıb. Nəticədə alman leksikonunda ərəb alınmalarının daha kiçik, yüksək dərəcədə cəmlənmiş inventarı var: cəmi 100–150 sabitləşmiş əsas etimon.

Andreas Unger Von Algebra bis Zucker adlı etimoloji təhlilində, Nabil Osman isə leksikoqrafik əsərlərində ətraflı göstərir ki, alman dili ərəb sözlərini demək olar ki, yalnız son orta əsrlərin və İntibah dövrünün elmi tərcümə hərəkatları vasitəsilə, yaxud italyan, fransız və holland tacirlərindən dolayı idxal yolu ilə mənimsəyib.

Bu elmi ötürülmə kanalı səbəbindən alman dilindəki ərəb alınmaları arasında kənd təsərrüfatı, məişət və ya qeyri-rəsmi leksika demək olar ki, yoxdur. Əvəzində bu alınmalar elmi, riyazi, kimyəvi, astronomik və beynəlxalq ticarət terminlərindən ibarət seçmə toplu təşkil edir.

• Algebra: birbaşa al-jabr (الجَبْر, “bərpa” və ya “qırılmış hissələrin yenidən birləşdirilməsi”) sözündən gəlir; Məhəmməd ibn Musa əl-Xarəzminin təməlqoyucu riyazi traktatlarının tərcümələri vasitəsilə Avropa elmi mühitində yayılıb.
• Alkohol: erkən yeni alman dilinə orta əsrlər Latın dilindəki alcohol sözü vasitəsilə daxil olub, o da ərəbcə al-kuḥl (الكُحْل) sözünün transliterasiyası idi. Termin əvvəlcə göz qələmi kimi işlədilən incə üyüdülmüş kosmetik sürmə tozunu bildirirdi, lakin Paraselsin kimyagərliyində istənilən maddənin sublimasiya olunmuş “ruhu” və ya mahiyyəti mənasını qazanıb, sonra isə distillə edilmiş şərab spirtinə və etanola qədər daralıb.
• Ziffer (“rəqəm”): fransızca chiffre sözünə paralel olaraq orta yüksək alman dilinə orta əsrlər Latın dilindəki cifra formasından keçib və ərəbcə ṣifr (صِفْر) sözünə gedib çıxır; alman dilində dəqiq riyazi mənasını qoruyub və ümumi, qeyri-rəsmi mənalara keçməyib.
• Zenit (“zenit”): ərəbcə samt ar-ra’s (سَمْت الرَّأْس, “başın istiqaməti”) astronomik ifadəsindən gəlir. Orta əsrlər Avropa skriptoriyalarında ərəbcə samt (yol, trayektoriya mənasında) sözü Latın dilinə semit və ya senit kimi köçürülüb; sonradan katib xətası ilə -m- hərf ardıcıllığı -ni- kimi oxunub, nəticədə orta yüksək alman dilində zenit forması yaranıb və bu yanlış transkripsiya müasir elmi terminologiyada həmişəlik möhkəmlənib.
• Kaffee: alman torpaqlarına XVII əsrin sonlarında italyan ticarət şəbəkələri vasitəsilə gəlib; italyanlar onu Osmanlı türkcəsindəki kahve sözündən, o da öz növbəsində klassik ərəbcə qahwah (قَهْوَة) sözündən götürmüşdü.

Eyni ərəb kökləri Avropada necə ayrı yollara düşdü

Ərəb alınmalarının ayrılan yolları ayrı-ayrı üç samitli Sami köklərinin ispan, fransız və alman dillərinə necə şaxələndiyini izləyəndə daha aydın görünür. Eyni leksik əsaslar ispan dilində gündəlik məişət və kənd təsərrüfatı əşyalarına, fransız dilində yüksək üslublu ticarət və ya müasir şəhər jarqonuna, alman dilində isə texniki, mücərrəd və ya elmi terminologiyaya çevrilib.

Saxlama və qoruma mənasını verən ḵ-z-n (خ-ز-ن) kökünə baxaq. Pireney yarımadasında davamlı kənd və məişət həyatı almacén sözünü yaradıb – pərakəndə ərzaq dükanı, anbar və ya evdəki ərzaq otağı; bu söz al- artiklini qoruyub saxlayır. Fransada Aralıq dənizi ticarəti maḫāzin cəm formasını orta fransız dilinə magasin kimi götürüb və bu söz müasir univermaqa çevrilib. Alman dilində isə elmi və hərbi mənimsəmə Magazin sözünü sursat anbarı, silah-sursat deposu və ya dövri elmi jurnal mənasında qəbul edib.

Eyni şəkildə, mühakimə etmək, həll etmək mənasını verən q-ḍ-y (ق-ض-ي) kökü Kastiliya dilində alcalde (bələdiyyə başçısı və şəhər hakimi) sözünü yaradıb, fransız və alman dilləri isə cadi və Kadi sözlərini yalnız tarixi və ya xüsusi hüquqi termin kimi saxlayıb – bu, alman dilindəki “vor den Kadi gehen” (hakimin qarşısına çıxmaq) ifadəsində qorunub. Bu kökləri izləmək öyrənənlərə hər üç dil üzrə dərhal istifadə edilə bilən etimoloji xəritə verir.

On ərəb kökü ispan, fransız və alman dillərində

Ayrı-ayrı üç samitli Sami köklərini izləmək eyni leksik əsasların ispan dilində məişət əşyalarına, fransız dilində yüksək üslublu ticarət və ya şəhər arqosuna, alman dilində isə texniki elmi terminologiyaya necə çevrildiyini göstərir.

1. 1 · ص ف ر (ṣ-f-r) kökü · Boşluq, sıfır: ص ف ر — İspan: cero (sıfır), cifra (rəqəm) · Fransız: zéro, chiffre · Alman: Ziffer (rəqəm), Chiffre (şifr)
2. 2 · خ ز ن (ḵ-z-n) kökü · Saxlamaq, qorumaq: خ ز ن — İspan: almacén (dükan, ərzaq otağı) · Fransız: magasin (mağaza) · Alman: Magazin (anbar, jurnal)
3. 3 · ق ط ن (q-ṭ-n) kökü · Yığılmış pambıq lifi: ق ط ن — İspan: algodón · Fransız: coton · Alman: Kattun (çit parça)
4. 4 · ق ض ي (q-ḍ-y) kökü · Hökm vermək, mühakimə etmək: ق ض ي — İspan: alcalde (şəhər meri) · Fransız: cadi · Alman: Kadi (hüquqi ifadə)
5. 5 · ك ح ل (k-ḥ-l) kökü · Sürmə tozu: ك ح ل — İspan: alcohol · Fransız: alcool · Alman: Alkohol
6. 6 · ج ب ر (j-b-r) kökü · Sınığı yerinə salmaq, bərpa etmək: ج ب ر — İspan: álgebra, algebrista · Fransız: algèbre · Alman: Algebra
7. 7 · ط ر ح (ṭ-r-ḥ) kökü · Yerə atmaq: ط ر ح — İspan: almadraque (uzun yastıq) · Fransız: matelas (döşək) · Alman: Matratze
8. 8 · س م ت (s-m-t) kökü · İstiqamət, trayektoriya: س م ت — İspan: acimut / azimut · Fransız: azimut · Alman: Zenit (zenit), Azimut
9. 9 · ق ه و (q-h-w) kökü · Dəmlənmiş qəhvə: ق ه و — İspan: café · Fransız: café · Alman: Kaffee
10. 10 · ب ل د (b-l-d) kökü · Şəhər, məskunlaşmış ölkə: ب ل د — İspan: poblado (kalka) · Fransız: le bled (jarqon: doğma kənd) · Alman: qalmayıb

Niyə ispan dilində fransız və ya alman dilindən qat-qat çox ərəb sözü var?

İspan dili Əndəlus vasitəsilə ərəb dili ilə səkkiz əsrlik ərazi sərhədini bölüşüb (711–1492). Bu uzunmüddətli birgəyaşayış Əndəlus ərəbcəsi ilə mosarab roman dialektləri arasında dərin ikidillilik yaradıb və ərəb leksikasını kənd təsərrüfatına, hidrologiyaya, məişətə və bələdiyyə idarəçiliyinə yerləşdirib. Fransız və alman dilləri ərəb sözlərini ticarət və ya elmi tərcümə vasitəsilə dolayı yolla mənimsəyib və nəticədə xeyli kiçik inventar yaranıb.

Niyə ispan dilindəki ərəb alınmalarının çoxu “al-” ilə başlayır?

İkidilli mosarablar və xristian köçkünlər ərəb isimlərini eşidərək mənimsəyib və ərəb müəyyənlik artiklini (al-) – şəmsi hərflərlə assimilyasiya olunmuş az-, as-, ar-, ac- formaları ilə birlikdə – ayrıca prefiks yox, sözün ayrılmaz hissəsi kimi qavrayıblar. Nəticədə almohada, aceite və alcázar kimi sözlər artikli ispan söz əsasına həmişəlik qatıb.

Ərəb dilini öyrənən ispandillilərin “ikiqat müəyyənlik” səhvi nədir?

İspan dili ərəb al- artiklini alınmalara qatdığı üçün (məsələn, el aceite, la almohada) ispan dilinin daşıyıcıları çox vaxt etimoloji cəhətdən artikli artıq daşıyan sözlərə səhvən ərəb müəyyənlik artikli al- (الـ) əlavə edir və ya tanış prefiksdən məhrum olan zayt (yağ) kimi çılpaq ərəb köklərini tanımırlar.

Ərəb sözləri müasir fransız gənclər jarqonuna (argot) necə daxil olub?

Aralıq dənizi ticarəti ilə gəlmiş orta əsrlər fransız alınmalarından (chiffre, magasin, douane) fərqli olaraq, müasir alınmalar XIX əsrdə Əlcəzairdəki hərbi yürüşlər və müharibədən sonrakı Şimali Afrika immiqrasiyası ilə gəlib. le bled (doğma kənd), toubib (həkim), kiffer (zövq almaq) və chouffer (baxmaq) kimi sözlər gündəlik şəhər danışıq dilinə Məğrib darijasında danışanlar vasitəsilə daxil olub.

Niyə alman dilindəki ərəb alınmaları demək olar ki, yalnız elmi terminlərdir?

Alman torpaqları heç vaxt birbaşa ərəb idarəçiliyini yaşamayıb və Aralıq dənizi limanlarına malik olmayıb. Alman dilindəki ərəb sözlərinin demək olar ki, hamısı (Algebra, Alkohol, Zenit, Ziffer) ərəb riyaziyyat, astronomiya və tibb traktatlarının orta əsrlər Latın tərcümələri vasitəsilə gəlib və bu süzgəc məişət və danışıq sözlərini kənarda saxlayıb.

Mənbələr

• Federico Corriente — Diccionario de arabismos y voces afines en iberorromance
• Henriette Walter — L'aventure des mots français venus d'ailleurs
• Andreas Unger — Von Algebra bis Zucker: Arabische Wörter im Deutschen

Fasaha haqqında

Fasaha oxunu mərkəzə qoyan ərəb dili tətbiqidir. Hekayədə, podkastda, videoda və ya məqalədə hər söz toxunuşla mənasını, kökünü, vəznini və söz ailəsini açır, fasiləli təkrar üçün yadda saxlanıla bilər.

• iPhone, iPad, Mac və Android üçün mövcuddur.
• İnterfeys dilləri: ingilis, ərəb, türk, rus, özbək, ispan, fransız, alman, indoneziya, malay, urdu, italyan, portuqal, benqal və qazax dilləri.
• Başlamaq pulsuzdur; Premium tam kitabxananı açır, ödənişi isə tətbiq mağazaları həyata keçirir.

Bütün məqalələr

• İtalyan və portuqal dillərində gizlənən ərəb sözləri, köklərə görə qruplaşdırılmış: Zucchero, açúcar, magazzino və armazém ərəb söz ailələri üzrə bölünüb; portuqal dilinin saxladığı al- artikli və yolda dəyişən mənalar da burada.
• İndoneziya, malay və urdu dillərində gizlənmiş ərəb sözləri, köklərə görə qruplaşdırılmış: Kitab, ilmu və کتاب ərəb kök ailələrinə görə düzülüb; yanında isə ərəbcə oxumağa başlayan indoneziya, malay və urdu dillərində danışanları yanıldan yalançı dostlar.