Arab alifbosi: 28 harf, 4 shakl va birinchi soʻzlar

Arab alifbosida nechta harf bor va ularni qanday oʻrganish kerak?

Arab alifbosida 28 harf bor. Ular oʻngdan chapga yoziladi va qoʻlyozmadagidek bir-biriga ulanadi. Koʻp harfning toʻrt shakli bor: alohida, soʻz boshida, oʻrtasida va oxirida, lekin toʻrttasining asosi bitta. Olti harf keyingi harfga ulanmaydi. Qisqa unlilar harakat bilan belgilanadi, shuning uchun bir necha harfdan haqiqiy soʻzlar chiqadi.

Arab alifbosida nechta harf bor?

Arab alifbosida 28 harf bor. Ularning deyarli hammasi undosh tovushni bildiradi. Istisno alif ا: u choʻziq a ni bildiradi yoki hamzaga tayanch boʻladi. Vov و va yo ي esa ikki vazifani bajaradi: ham undosh, ham choʻziq unli. Arabcha oʻngdan chapga yoziladi, bosh harf yoʻq, harflar bosma matnda ham, qoʻlda ham bir-biriga ulanadi.

Baʼzi kitoblarda 29 harf sanaladi. Ortiqcha sanalgani hamza (ء), yaʼni ovozning qisqa uzilishi. U koʻpincha tayanch ustida yoki ostida turadi: أ إ ؤ ئ. Yana bir necha belgi harfga oʻxshaydi, lekin alohida sanalmaydi: ة (ta marbuta) soʻz oxirida keladi, ى (alif maqsura) soʻz oxirida choʻziq a boʻlib oʻqiladi, لا esa lom bilan alifning majburiy ulangan shakli.

Oʻzbek oʻquvchisi uchun bu yozuv begona emas. Eski oʻzbek yozuvi arab alifbosiga asoslangan va XI asrdan XX asr boshigacha qoʻllangan; unga 28 arab harfiga toʻrtta harf qoʻshilgan. Oʻzbek yozuvi 1929-yilda lotin, 1940-yilda kirill asosiga oʻtgan. Oʻngdan chapga qoidasining yagona istisnosi raqamlar: arabcha matn ichidagi son chapdan oʻngga yoziladi, 1948 yana 1948 deb oʻqiladi.

Arab harflari nega soʻz ichida shaklini oʻzgartiradi?

Har bir arab harfining toʻrttagacha shakli bor: alohida, soʻz boshida, oʻrtasida va oxirida. Shaklni faqat bitta narsa belgilaydi: harf qoʻshnilariga ulanadimi yoki yoʻqmi. Talaffuz oʻzgarmaydi: ب har qanday holatda b deb oʻqiladi.

Toʻrt shaklning hammasi 22 harfda bor. Ulanmaydigan olti harfning faqat ikki shakli boʻladi, chunki ularning chap tomoniga hech narsa ulanmaydi. Natijada jadvalda 22 × 4 + 6 × 2 = 100 ta shakl chiqadi va yangi boshlovchini choʻchitadigan son shu. Lekin bu yuzta alohida belgi degani emas. Koʻp shakl bitta asosning dumi kesilgan yoki ulanish chizigʻi qoʻshilgan koʻrinishi: alohida ب tagida nuqtasi bor sayoz kosaga oʻxshaydi, soʻz oʻrtasida esa ـبـ xuddi shu nuqtali kalta tishchaga aylanadi.

Haqiqatan oʻzgaradigan harflar bir nechta, jadvalda ularga ikki marta qarang: ه har bir holatda boshqacha koʻrinadi (هـ ـهـ ـه), ع va غ oʻngdan harf ulanganda ochiq boshchasini yopadi, ك esa soʻz boshi va oʻrtasida ichidagi kichik chiziqchasini yoʻqotadi.

Keyingi harfga ulanmaydigan olti harf: ا د ذ ر ز و

Olti harf oʻzidan oldingi harf bilan ulanadi, lekin keyingisi bilan hech qachon ulanmaydi: ا د ذ ر ز و. Shunday harf bor soʻz undan keyin koʻzga uzilib koʻrinadi. مدرسة (madrasa, maktab) soʻzida besh harf bor, م د ر س ة, lekin koʻz uch boʻlakni koʻradi, مد ر سة, chunki د va ر oldinga ulanmaydi.

Yangi boshlovchilar bu boʻlaklarni alohida soʻz deb oʻylaydi. Ikki odat yordam beradi. Soʻz ichidagi boʻshliq soʻzlar orasidagi boʻshliqdan torroq, koʻz bu farqni tez oʻrganadi. Alif ham shu olti harfdan biri va arabcha matnda juda koʻp uchraydi, shuning uchun bu uzilishni deyarli har qatorda koʻrasiz. Bir necha yuz soʻzdan keyin uni sezmay qolasiz.

Faqat nuqtasi bilan farq qiladigan harflar

28 harfdan 20 tasi toʻqqiz oilaga kiradi. Har bir oilaning asosi bitta, harflar faqat nuqtalarining soni va oʻrni bilan farq qiladi: ب ت ث; ج ح خ; د ذ; ر ز; س ش; ص ض; ط ظ; ع غ; ف ق. Soʻz oʻrtasida oila yanada kattalashadi: ب ت ث ن ي bir xil kalta tishchaga aylanadi va ularni faqat nuqtalar ajratadi: ostida bitta, ustida ikkita, ustida uchta, ustida bitta, ostida ikkita.

Shuning uchun alohida harfni emas, qarama-qarshilikni mashq qiling. ب ت ث harflarini birga, ج ح خ harflarini birga takrorlang, kuniga bitta harf usuli bu farqni koʻrsatmaydi. Avval nuqtaga, keyin shaklga qarang. Nuqtali tishchalarni adashtirmay qolganingizda oddiy matnning katta qismi oʻqiladigan boʻladi.

Oʻzbek tilida bor va yoʻq arab tovushlari

Bu yerda oʻzbek oʻquvchisi ingliz yoki rus tilida soʻzlashuvchidan oldinda turadi. خ oʻzbekcha x (xona), غ oʻzbekcha gʻ (gʻoz), ق oʻzbekcha q (qalam) kabi oʻqiladi, ه esa yengil h. Boshqa koʻp tillarda bu toʻrt tovush yangi, oʻzbek tilida esa ular har kuni ishlatiladi.

Haqiqatan yangi tovushlar kam. ح va ع tomoq oʻrtasidan chiqadi: ح xirillashsiz kuchli nafas, ع esa xuddi shu joyda tomoqni qisib, ovoz bilan aytiladi. ث va ذ til uchi tishlar orasida turganda aytiladi, inglizcha think va this dagi th kabi. و v emas, lablar yumaloq w.

Toʻrtta yoʻgʻon harf ص ض ط ظ tilning orqa qismi koʻtarilib, ogʻiz toʻlib aytiladi va yonidagi unlilarni ham yoʻgʻonlashtiradi. Shuning uchun سيف (qilich) bilan صيف (yoz), تين (anjir) bilan طين (loy) quloqqa avvalo unlisi bilan farq qiladi. Quyidagi juftlarda bitta harf maʼnoni oʻzgartiradi, har juftni ovoz chiqarib ayting.

• قَلْب / كَلْب: qalb, yurak / it. ق oʻzbekcha q, ك oʻzbekcha k.
• صَبْر / سَبْر: sabr / sinash. ص yoʻgʻon s.
• حَمْد / هَمَدَ: hamd, maqtov / soʻndi. ح tomoqdan chiqqan nafas, ه yengil h.
• عَلِمَ / أَلِمَ: bildi / ogʻridi. ع tomoqni qisish, hamza esa oddiy uzilish.

Harakatlar: fatha, kasra, zamma va sukun

Arab tili uchta qisqa unlini kichik belgilar bilan yozadi. Harf ustidagi chiziqcha a (fatha, zabar, ◌َ), ostidagi chiziqcha i (kasra, zer, ◌ِ), ustidagi kichik ilmoq u (zamma, pesh, ◌ُ). Kichik doiracha (sukun, jazm, ◌ْ) undan keyin unli yoʻqligini, tashdid (◌ّ) esa undosh ikki marta aytilishini bildiradi. Choʻziq unlilar harf bilan yoziladi: ا choʻziq a, ي choʻziq i, و choʻziq u. بَ qisqa «ba», بَا esa choʻziq «baa» deb oʻqiladi.

Darsliklar, bolalar kitoblari va bosma Qurʼon nusxalari harakatli boʻladi. Gazeta, sayt va kitoblarning koʻpida harakat yoʻq: oʻquvchi unlilarni tanish soʻzlardan topadi. Harakatli matndan boshlang. Harakat bu havoza, uni keyin asta-sekin olib tashlaysiz.

Birinchi jumlalaringizda yana bir qoida chiqadi. Aniqlik artikli ال har doim bir xil yoziladi, lekin undagi l har doim aytilmaydi. 14 ta quyosh harfidan oldin l keyingi tovushga qoʻshilib ketadi: الشَّمْس «ash-shams», quyosh. Qolgan 14 ta oy harfidan oldin l aytiladi: الْقَمَر «al-qamar», oy.

Birinchi arabcha soʻzlaringiz: yetti harf yetarli

Oʻqishni boshlash uchun 28 harfning hammasi kerak emas. ب va ا hamda bitta harakat bilan بَابَا (dada) va بَاب (eshik) ni oʻqiysiz. ت va ن qoʻshilsa, بِنْت (qiz) chiqadi. ي, و va م bilan roʻyxat kattalashadi: بَيْت (uy), تِين (anjir), تُوت (tut), يَوْم (kun).

Fasaha ilovasidagi «Oʻqish kaliti» kursi shu tartibda boradi. U alifboni alifdan yogacha ketma-ket oʻtmaydi: darhol soʻz hosil qiladigan bir necha harfdan boshlaydi, darslar esa jadval bilan emas, oʻqiladigan soʻzlar bilan tugaydi. Birinchi jumla, الْوَلَدُ هُنَا (Bola shu yerda), oʻn bitta harfdan keyin keladi: ب ا ت ن ي و م ل ر د ه.

Quyidagi roʻyxatda shu birinchi soʻzlar har biri qoʻshadigan harf yoki harakat bilan berilgan. Har bir soʻzni avval ovoz chiqarib oʻqing, transliteratsiyaga keyin qarang.

Arab alifbosini necha kunda oʻrganish mumkin?

Bu savolga kun soni bilan javob berganlar taxmin aytadi. 28 harfni tanish xotira uchun kichik ish. Vaqt yangi tovushlarga va harflarni emas, soʻzlarni koʻradigan tezlikda oʻqishga ketadi. Buni mashgʻulotning uzunligidan koʻra muntazamligi belgilaydi: har kuni qisqa oʻqish haftada bir marta uzoq oʻtirishdan koʻproq foyda beradi.

Tilning oʻzi uchun halol moʻljal AQSh Tashqi xizmat instituti (FSI) maʼlumoti: u arab tilini ingliz tilida soʻzlashuvchilar uchun eng qiyin toifaga qoʻyadi va professional darajagacha 88 hafta, taxminan 2200 dars soatini moʻljallaydi. Alifbo bu yoʻlning birinchi va eng qisqa qismi.

Birinchi toʻqqizta arabcha soʻz

«Oʻqish kaliti» oʻrgatadigan tartibda. Har bir soʻz bitta yangi harf yoki harakat qoʻshadi, oxirgisi esa butun jumla.

1. ب + ا: بَابَا — dada
2. oxirida unli yoʻq: بَاب — eshik
3. yangi: ت, ن va kasra: بِنْت — qiz
4. yangi: undosh ي: بَيْت — uy
5. choʻziq unli ي: تِين — anjir
6. yangi: و va zamma: تُوت — tut
7. yangi: م: يَوْم — kun
8. yangi: ر: نُور — nur, yorugʻlik
9. birinchi jumlangiz: الْوَلَدُ هُنَا. — Bola shu yerda.

Arab alifbosida 28 harfmi yoki 29?

Odatiy hisob 28 harf. Hamza (ء) alohida tovush boʻlgani uchun baʼzan 29-harf deb sanaladi. ة, ى va لا 28 harf ichidagi harflarning shakllari, yangi harf emas.

Eski oʻzbek yozuvi bilan arab alifbosi qanday farq qiladi?

Eski oʻzbek yozuvi arab harflariga asoslangan va 28 harfga toʻrtta harf qoʻshgan. Harflar, ulanish qoidalari va oʻngdan chapga yozilishi bir xil. Farqi tilda: oʻzbekcha soʻzlar boshqa tovush va unlilar bilan yoziladi.

«Muallimi soniy» dan boshlash toʻgʻrimi?

Maqsad Qurʼon oʻqish boʻlsa, anʼanaviy alifbo kitoblari sinalgan yoʻl, harflar esa bir xil. Maqsad arab tilini tushunish boʻlsa, harflarni maʼnosi maʼlum soʻzlar ichida oʻrganish tezroq oldinga siljitadi. Ikkalasi bir-biriga zid emas.

Transliteratsiya bilan oʻrganish mumkinmi?

Bir necha kun, koʻprik sifatida, ha. Keyin u halal beradi: transliteratsiya tizimlari bir-biriga mos kelmaydi, arabcha kitob va yozuvlarda esa umuman ishlatilmaydi.

Arabcha klaviaturani telefonda qanday qoʻyish mumkin?

iPhone yoki Android klaviatura sozlamalarida arab tilini qoʻshing. Harf shakllarini terish shart emas: siz harfning oʻzini bosasiz, telefon soʻz boshi, oʻrtasi yoki oxiridagi shaklni oʻzi tanlaydi.

Quyosh va oy harflari nima?

ال artiklidan keyin l 14 ta quyosh harfi (ت ث د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ل ن) oldida keyingi tovushga qoʻshiladi, qolgan 14 ta oy harfi oldida esa aytiladi: الشَّمْس «ash-shams», lekin الْقَمَر «al-qamar».

Manbalar

• Vikipediya, Arab alifbosi (28 harf)
• Vikipediya, Eski oʻzbek yozuvi (arab asosidagi yozuv; 1929 va 1940-yillar)
• Wikipedia, Sun and moon letters (14 ta quyosh harfi)
• Unicode Standard Annex #9, Unicode Bidirectional Algorithm (oʻngdan chapga matndagi sonlar)
• AQSh Tashqi xizmat instituti (FSI), Foreign Language Training (arab tili: 88 hafta, 2200 dars soati)

Fasaha haqida

Fasaha oʻqishga yoʻnaltirilgan arab tili ilovasidir. Hikoyalar, podkastlar, videolar va maqolalardagi har bir soʻz ustiga bosganda uning maʼnosi, oʻzagi, qolipi va oʻzak oilasi ochiladi hamda saqlangan soʻzlar oraliqli takrorlashga yuboriladi.

• iPhone, iPad, Mac va Android qurilmalarida mavjud.
• Interfeys tillari: ingliz, arab, turk, rus, oʻzbek, ispan, fransuz, nemis, indonez, malay, urdu, italyan, portugal, bengal va qozoq.
• Boshlash bepul; Premium obuna barcha kutubxonani ochadi va hisob-kitob doʻkonlar orqali amalga oshiriladi.

Barcha maqolalar

• Duolingoda oʻzbekcha arab tili kursi yoʻq. Qaysi ilovalar ishlaydi: Agar ona tilingiz oʻzbek tili boʻlsa, dunyodagi eng mashhur til ilovasida siz uchun arab tili kursi mavjud emas. Sifatsiz kurs emas, umuman yoʻq. Buni qanday tekshirish va ishlaydigan ilovalarni saralash usuli bilan tanishing.
• Oʻzbek tilida gapiradiganlar allaqachon biladigan 18 arabcha soʻz — va 5 ta tuzoq: Kitob, qalam, vaqt, aql. Oʻzbek tilidagi arabcha qatlam sizga katta tayyor lugʻat boyligini taqdim etadi; ammo beshta soʻzning maʼnosi jiddiy oʻzgargan va ularning talaffuzi oʻzbeklashgan.