Arapça Harfler ve Okunuşları: 28 Harf, 4 Yazılış

Arap alfabesinde kaç harf var ve nasıl öğrenilir?

Arap alfabesinde 28 harf vardır. Sağdan sola yazılır ve harfler el yazısı gibi birbirine bitişir. Harflerin çoğunun dört yazılışı vardır: yalın, başta, ortada ve sonda; ama dördü de aynı iskelete dayanır. Altı harf sonraki harfe bitişmez. Kısa sesliler hareke ile gösterildiği için birkaç harfle bile gerçek kelimeler okunur.

Arap alfabesinde kaç harf var?

Arap alfabesinde 28 harf vardır. Harflerin neredeyse tamamı ünsüz yazar. İstisna elif ا’tir: uzun a sesini gösterir ya da hemzeyi taşır. Vav و ve ye ي ise iki iş görür; hem ünsüz hem uzun ünlüdür. Yazı sağdan soladır, büyük harf yoktur ve harfler matbu yazıda da el yazısında da birbirine bitişir.

Bazı kitaplar 29 harf sayar. Fazladan sayılan hemzedir (ء): seste kısa bir kesilme. Çoğu zaman bir taşıyıcının üstünde ya da altında durur: أ إ ؤ ئ. Harfe benzeyen birkaç şekil daha vardır ama ayrı sayılmaz: ة (yuvarlak te) kelime sonunda gelir, ى (elif maksûre) kelime sonunda uzun a okunur, لا ise lam ile elifin zorunlu bitişik yazılışıdır (lamelif).

Türkiye’de bu harfler yabancı değildir. Osmanlı Türkçesi Arap harfleriyle yazılıyordu; Latin harfli Türk alfabesine 1928’deki Harf Devrimi ile geçildi. Sağdan sola kuralının tek istisnası rakamlardır: Arapça metnin içindeki sayılar soldan sağa yazılır, 1948 yine 1948 diye okunur.

Arapça harfler kelime içinde neden şekil değiştirir?

Her Arapça harfin en fazla dört yazılışı vardır: yalın (tek başına), kelime başında, ortada ve sonda. Şekli belirleyen tek şey, harfin komşularına bitişip bitişmediğidir. Okunuş değişmez: ب her konumda b okunur.

Dört yazılışın hepsi 22 harfte vardır. Bitişmeyen altı harfin yalnızca iki yazılışı olur, çünkü sollarına hiçbir harf bağlanamaz. Böylece tabloda 22 × 4 + 6 × 2 = 100 şekil çıkar ve yeni başlayanı ürküten sayı budur. Ama bu, ezberlenecek yüz ayrı işaret demek değildir. Çoğu şekil, kuyruğu kesilmiş ya da bitişme çizgisi eklenmiş aynı iskelettir: tek başına ب altında noktası olan sığ bir çanaktır, kelime ortasında ـبـ aynı noktayı taşıyan kısa bir dişe dönüşür.

Gerçekten değişen birkaç harf var; tabloda onlara iki kez bakın: ه her konumda başka görünür (هـ ـهـ ـه), ع ile غ sağdan bir harf bitişince açık başlarını kapatır, ك ise başta ve ortada içindeki küçük çizgiyi kaybeder.

Sonraki harfe bitişmeyen altı harf: ا د ذ ر ز و

Altı harf kendinden önceki harfle bitişir ama sonrakine asla bitişmez: ا د ذ ر ز و. İçinde bu harflerden biri bulunan kelime, o harften sonra gözle görülür biçimde bölünür. مدرسة (medrese, okul) beş harftir, م د ر س ة; ama göz üç parça görür, مد ر سة, çünkü د ve ر öne bitişmez.

Yeni başlayanlar bu parçaları ayrı kelime sanar. İki alışkanlık işe yarar. Kelime içindeki boşluk, kelimeler arasındaki boşluktan dardır; göz bu farkı çabuk öğrenir. Elif de bu altı harften biridir ve Arapça metinde çok sık geçer, yani bu bölünmeyi neredeyse her satırda göreceksiniz. Birkaç yüz kelime sonra fark etmez olursunuz.

Yalnızca noktalarıyla ayrılan harfler

28 harfin 20’si dokuz aileye girer. Her ailenin iskeleti ortaktır; harfler yalnızca noktalarının sayısı ve yeriyle ayrılır: ب ت ث; ج ح خ; د ذ; ر ز; س ش; ص ض; ط ظ; ع غ; ف ق. Kelime ortasında aile daha da büyür: ب ت ث ن ي aynı kısa dişe dönüşür ve onları yalnızca noktalar ayırır: altta bir, üstte iki, üstte üç, üstte bir, altta iki.

Bu yüzden tek tek harf değil, karşıtlık çalışılmalıdır. ب ت ث harflerini birlikte, ج ح خ harflerini birlikte çalışın; günde bir harf yöntemi bu karşıtlığı göstermez. Önce noktalara, sonra şekle bakın. Noktalı dişleri karıştırmamaya başladığınızda sıradan metnin büyük kısmı okunur hâle gelir.

Türkçede olmayan Arapça sesler ve mahreçleri

Türkçe konuşan biri Arapça harflerin çoğunu zaten bilir: b, t, c, d, r, z, s, ş, f, k, l, m, n, h, y. Asıl iş, her harfin mahrecini, yani sesin çıktığı yeri doğru bulmaktır. ث ve ذ peltek okunur; dil ucu dişlerin arasındadır, İngilizce think ve this gibi. و Türkçedeki v değil, dudakları yuvarlayarak söylenen w’dir.

ح ve ع boğazın ortasından çıkar: ح hırıltısız, güçlü bir nefestir, ع aynı yerde sesin sıkıştırılmasıdır. خ ve غ daha geridedir: خ Almanca Bach’taki ch gibi hırıltılıdır, غ onun tonlu eşidir ve Fransızca r’ye yakındır. ق ise k’den daha geride, dilin en arkasıyla söylenen kalın bir k’dir.

Kalın harfler ص ض ط ظ dilin arkası kaldırılarak ve ağız dolu söylenir; yanlarındaki ünlüleri de kalınlaştırır. Bu yüzden سيف (kılıç) ile صيف (yaz), تين (incir) ile طين (çamur) kulağa en çok ünlüyle ayrılır. Türkçedeki kalp, kalem ve kitap Arapçadan gelir ve kalp ق ile yazılır. Aşağıdaki çiftlerde tek harf anlamı değiştirir; her çifti yüksek sesle söyleyin.

• قَلْب / كَلْب: kalp / köpek. ق, ك’tan daha geriden çıkar.
• صَبْر / سَبْر: sabır / yoklama, sınama. ص kalın bir s’dir.
• حَمْد / هَمَدَ: hamd, övgü / söndü, dindi. ح boğazdan gelen nefestir, ه hafif bir h.
• ثَمَر / سَمَر: meyve / gece sohbeti. ث peltek okunur, س düz bir s’dir.

Hareke nedir? Üstün, esre, ötre ve cezm

Arapça üç kısa ünlüyü küçük işaretlerle yazar. Harfin üstündeki çizgi a’dır (üstün, fetha, ◌َ), altındaki çizgi i’dir (esre, kesra, ◌ِ), üstteki küçük kıvrım u’dur (ötre, damme, ◌ُ). Küçük daire (cezm, sükûn, ◌ْ) harfin harekesiz okunacağını, şedde (◌ّ) ise ünsüzün iki kez söyleneceğini gösterir. Uzun ünlüler harfle yazılır: â için ا, î için ي, û için و. بَ “be” değil “ba” okunur, بَا ise uzun “bâ”.

Ders kitapları, çocuk kitapları ve basılı Kur’an’lar harekelidir. Gazeteler, internet siteleri ve kitapların çoğu harekesizdir; okuyucu ünlüleri tanıdığı kelimelerden çıkarır. Önce harekeli metinle başlayın. Hareke bir iskeledir ve yavaş yavaş, adım adım kaldırılır.

İlk cümlelerinizde bir kural daha çıkacak. Belirlilik takısı ال hep aynı yazılır ama lam’ı her zaman okunmaz. 14 şemsî (güneş) harften önce lam sonraki sese katılır: الشَّمْس “eş-şems”, güneş. Kalan 14 kamerî (ay) harften önce lam okunur: الْقَمَر “el-kamer”, ay.

İlk Arapça kelimeleriniz: yedi harf yeter

Okumaya başlamak için 28 harfin hepsi gerekmez. ب ile ا ve tek bir harekeyle بَابَا (baba) ve بَاب (kapı) okunur. ت ile ن eklenince بِنْت (kız) gelir. ي, و ve م ile liste büyür: بَيْت (ev), تِين (incir), تُوت (dut), يَوْم (gün).

Fasaha’daki Okuma Anahtarı kursu bu sırayı izler. Alfabeyi elif’ten ye’ye sırayla anlatmaz; hemen kelime kuran birkaç harfle başlar ve dersler tabloyla değil, okunacak kelimelerle biter. İlk cümle, الْوَلَدُ هُنَا (Oğlan burada), on bir harften sonra gelir: ب ا ت ن ي و م ل ر د ه.

Aşağıdaki listede bu ilk kelimeler, her birinin eklediği harf ya da harekeyle birlikte veriliyor. Her kelimeyi önce yüksek sesle okuyun, okunuşa sonra bakın.

Arapça alfabe kaç günde öğrenilir?

Bu soruya gün sayısıyla cevap veren her yer bir tahmin verir. 28 harfi tanımak hafıza için küçük bir iştir. Zaman, Türkçede olmayan seslere ve harfleri değil kelimeleri görecek hızda okumaya gider. Bunu belirleyen oturumun uzunluğundan çok sıklığıdır: her gün kısa bir okuma, haftada bir uzun oturumdan daha çok iş görür.

Dilin tamamı için dürüst bir ölçü, ABD Dışişleri Bakanlığı’nın dil okulu Foreign Service Institute’tur (FSI). FSI, Arapçayı İngilizce konuşanlar için en zor kategoriye koyar ve profesyonel yeterlik için 88 hafta, yaklaşık 2.200 ders saati öngörür. Alfabe bu yolun ilk ve en kısa kısmıdır.

İlk dokuz Arapça kelimeniz

Okuma Anahtarı’nın öğrettiği sırayla. Her kelime tek bir yeni harf ya da hareke ekliyor; sonuncusu ise tam bir cümle.

1. ب + ا: بَابَا — baba
2. sonda hareke yok: بَاب — kapı
3. yeni: ت, ن ve esre: بِنْت — kız
4. yeni: ünsüz olarak ي: بَيْت — ev
5. uzun ünlü olarak ي: تِين — incir
6. yeni: و ve ötre: تُوت — dut
7. yeni: م: يَوْم — gün
8. yeni: ر: نُور — ışık, nur
9. ilk cümleniz: الْوَلَدُ هُنَا. — Oğlan burada.

Arap alfabesi 28 harf mi, 29 harf mi?

Standart sayı 28’dir. Hemze (ء) ayrı bir ses olduğu için bazen 29. harf sayılır. ة, ى ve لا 28 harfin içindeki harflerin yazılışlarıdır, yeni harf değildir.

Peltek se ile sin arasındaki fark nedir?

Peltek se (ث) dil ucu dişlerin arasındayken söylenir, İngilizce think’teki th gibi. Sin (س) Türkçedeki düz s’dir. Fark anlamı değiştirir: ثَمَر / سَمَر meyve ve gece sohbeti demektir.

Elif-ba cüzü ile mi başlamalıyım?

Hedefiniz Kur’an okumaksa Elif-ba cüzü denenmiş bir yoldur ve harfler aynıdır. Hedefiniz Arapça anlamaksa harfleri anlamı bilinen kelimelerin içinde öğrenmek daha hızlı ilerletir; ikisi birbirini dışlamaz.

Kur’an okumayı bilmek Arapça bilmek midir?

Hayır. Harekeli metni doğru seslendirmek okuma becerisidir; ne dediğini anlamak için kelime, kök ve dil bilgisi gerekir. İkisi farklı becerilerdir ve ikisi de öğrenilebilir.

Harf adlarını ezberlemem gerekir mi?

İlk iş bu değil. Sesler okutur; adlar heceleme yapmanızı, sözlük kullanmanızı ve hocayı takip etmenizi sağlar. Harfler oturunca adlar kendiliğinden yerleşir.

Arapça rakamlar da sağdan sola mı yazılır?

Hayır. Metin sağdan sola akar ama sayının basamakları soldan sağa yazılır. Arapçada iki rakam takımı vardır: Kuzey Afrika’da bildiğimiz 0-9, Orta Doğu’nun büyük bölümünde Doğu Arap rakamları.

Kaynaklar

• Vikipedi, Arap alfabesi
• Vikipedi, Harf Devrimi (1 Kasım 1928)
• Wikipedia, Sun and moon letters (14 şemsî harf)
• Unicode Standard Annex #9, Unicode Bidirectional Algorithm (sağdan sola metinde sayılar)
• ABD Foreign Service Institute, Foreign Language Training (Arapça: 88 hafta, 2.200 ders saati)

Fasaha Hakkında

Fasaha, okuma odaklı bir Arapça uygulamasıdır. Hikâyeler, podcast'ler, videolar ve makalelerdeki her kelime tek bir dokunuşla anlamına, köküne, kalıbına ve kök ailesine açılır; kaydettiğiniz kelimeler aralıklı tekrarla pekiştirilir.

• iPhone, iPad, Mac ve Android cihazlarda kullanılabilir.
• Arayüz dilleri: İngilizce, Arapça, Türkçe, Rusça, Özbekçe, İspanyolca, Fransızca, Almanca, Endonezce, Malayca, Urduca, İtalyanca, Portekizce, Bengalce ve Kazakça.
• Başlangıç ücretsizdir; Premium abonelik tüm kütüphaneyi açar ve mağazalar üzerinden yönetilir.

Tüm yazılar

• Arapça okurken her kelimeye sözlükten bakmalı mısınız? Araştırmalar ne diyor?: Genel tavsiye bağlamdan tahmin edip okumayı sürdürmektir. Ancak araştırmada tahminler yalnızca %25,6 oranında doğru çıktı. Bu rakamların Arapça için anlamı ve iki aşamalı okuma rutini.
• Önce öğrenilecek 20 Kurʼan kelimesi: anlamını bilmeden ezberleyenler için bir liste: Kurʼanʼda en sık geçen yirmi kelime, doğrulanmış geçiş sayılarıyla. Metni çocukken ezberleyip ne dediğini hiç öğrenmemiş okurlar için ayetlerin gramer çatısını kuran başlangıç listesi.