Arapçada İsim, Fiil, Harf: Kelime Türleri Nasıl Ayrılır?

Arapçada isim, fiil ve harf nasıl ayırt edilir?

Arapçada her kelime ya isim, ya fiil ya da harftir; buradaki harf, edat demektir. ال ile başlayan ya da ة ile biten kelime isimdir. Muzari fiil أ, ن, ي ya da ت harflerinden biriyle başlar. Edat, فِي, “içinde”, gibi küçük bir bağlama kelimesidir: asla ال almaz ve fiil değildir.

İsim, fiil, harf: Arapçada her kelime üç türden biridir

Türkçe okul dil bilgisi kelimeleri sekiz türe ayırır: isim, sıfat, zamir, zarf, fiil, edat, bağlaç ve ünlem. Arap dil bilgisi ise her kelimeyi üç türe ayırır. Bir kelime ya isimdir (ism), ya fiildir (fi‘l) ya da harftir (harf). Arapça yazılışıyla bu üç ad şöyledir: اسْم، فِعْل، حَرْف.

İsim bir kişiyi, yeri ya da şeyi adlandırır. Fiil, olan bir işi söyler. Harf ise başka kelimeleri bağlayan küçük bir kelimedir: “içinde”, “-e doğru”, “-den” gibi. Buradaki harf, alfabedeki harf değildir; Türkçede ona en yakın ad edattır. Bu yüzden Fasaha üçüncü türe edat (harf) der.

Tür üç tane olduğu için Türkçenin sıfat, zamir ya da zarf dediği bazı kelimeler Arapçada isimdir. Dersteki cümlelerden birinde الرَّجِيمِ, “kovulmuş”, şeytanı niteleyen bir isimdir. الآنَ, “şimdi”, de ال ile başladığı için isimdir. Türkçedeki bağlaçlar ise edatlarla birlikte üçüncü türe girer.

Rivayete göre Ali, Ebü’l-Esved’e bir not verdi: Bütün söz isim, fiil ve harftir. Arap dil bilgisinin bu nottan doğduğu söylenir. Ebü’l-Esved ed-Düelî, ilk Arap dil bilginlerinden biri olarak anılır.

Fasaha’nın Nahiv yolunda durak 1.1, bu üç türü kelimenin üstünde görülen işaretlerden ayırt etmeyi öğretir.

İsim nasıl tanınır: başta ال, sonda ة

İsmin ilk işareti, kelimenin başına yazılan ال harfleridir. Bu harfler kelimeyi belirli yapar; Türkçede ayrı bir karşılıkları yoktur. البَيْتُ “ev” demektir. الدَّرْسُ, “ders”, de ال ile başlar; yani isimdir.

İkinci işaret, kelimenin sonundaki ة harfidir. مَدْرَسَةٌ kelimesi ة ile biter; yani isimdir: “bir okul”. Bir isim iki işareti birden taşıyabilir. الحَدِيقَةِ, “bahçe”, kelimesinin başında ال, sonunda ة vardır.

Kelimede iki işaretten hiçbiri yoksa, kelimenin ال alıp alamayacağını sorun. سُوقٌ, “pazar”, ال alıp السُّوق olabilir; yani isimdir. Fiil ve edat bunu asla yapamaz.

Muzari fiil nasıl tanınır: baştaki dört harf

Muzari fiil, yani şimdiki ve geniş zaman fiili, dört harften biriyle başlar: أ, ن, ي ya da ت. Medresede bu dört harf “eneytü” kelimesinde toplanarak ezberlenir. Dersin örnekleri her birini kullanır: يَكْتُبُ “yazıyor”, أَكْتُبُ “yazıyorum”, تَدْرُسُ “ders çalışıyorsun”, نَلْعَبُ ise “oynuyoruz” demektir.

Cümle fiiliyle başlayabilir. “Şimdi ders çalışıyor” anlamındaki يَدْرُسُ الآنَ cümlesinde ilk kelime يَ ile başlar; yani fiildir: يَدْرُسُ, “ders çalışıyor”.

Edatlar: küçük bağlama kelimeleri

Edat, başka kelimeleri bağlayan küçük bir kelimedir. فِي “içinde”, إِلَى “-e doğru”, مِنَ ise “-den” demektir. هَلْ başka bir iş görür: cümleyi evet-hayır sorusuna çevirir. “Dersi anlıyor musun?” anlamındaki هَلْ تَفْهَمُ الدَّرْسَ؟ cümlesi böyledir.

Edat asla ال almaz ve fiil değildir. Edatlar azdır; onları tanımanın en kolay yolu, her birini ayrı bir kelime olarak öğrenmektir.

Bazı edatlar tek harftir ve sonraki kelimeye bitişik yazılır. Pek çok kişinin ezbere bildiği bir cümle bunu gösterir: أَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ, “Kovulmuş şeytandan Allah’a sığınırım.” İkinci kelime olan بِاللّٰهِ, tek harflik بِ edatı ile اللّٰه isminin birleşimidir; بِ burada “-e” anlamındadır. Cümlenin geri kalanı da aynı işaretlerle çözülür. أَعُوذُ kelimesi أَ ile başlar, yani fiildir; مِنَ bir edattır; son iki kelime ال ile başlar, yani isimdir.

Alıştırmalar, bir kelimeyi edat saymak için üç yanlış gerekçeyi sınar. Kısa olmak bir kelimeyi edat yapmaz. Cümledeki yeri de türünü belirlemez, çünkü bir isimden önce fiil de gelebilir. Türkçe de yanıltabilir: فِي kelimesinin işini Türkçede “-de” eki görür, ama bu, Arapça kelimenin türünü belirlemez. Kelimenin kendisini sınayın: Cümlede ne iş görüyor, ال alabilir mi?

İki tuzak: يَد ve özel isimler

Dört harften biriyle başlayan her kelime fiil değildir. يَد, “el”, ي ile başlar ve kısadır, ama isimdir, çünkü ال alabilir: اليَد. Fiil asla ال almaz, edat da almaz.

Baştaki elif de aynı şekilde yanıltabilir. إِلَى “-e doğru”, أَكْتُبُ “yazıyorum”, أُمٌّ “anne” ve أَرْضٌ “toprak” kelimelerinin hepsi elifle başlar. إِلَى yalnız başka kelimeleri bağlar; yani edattır. أَكْتُبُ fiildir. أُمٌّ ve أَرْضٌ ise ال alıp الأُمّ ve الأَرْض olabilir; yani isimdir.

İkinci tuzak ters yönde işler: bazı isimler hiçbir işaret taşımaz. “Meryem bir okulda çalışıyor” anlamındaki تَعْمَلُ مَرْيَمُ فِي مَدْرَسَةٍ cümlesinde iki kelime isimdir. مَدْرَسَةٍ kelimesi ة ile biter, yani işaretini gösterir. مَرْيَمُ ise özel isim olduğu için isimdir, ama hiçbir işaret taşımaz. Yolun sonraki durakları bu tür isimlere geri döner.

Üç türün birden geçtiği bir cümle

Ders, her türden kelimenin geçtiği bir cümleyle açılır: الطَّالِبُ يَقْرَأُ فِي البَيْتِ, “Öğrenci evde okuyor.” Cümlede iki isim, bir fiil ve bir edat vardır.

Uygulamada dolgulu kelime, işaretini gösteren kelimedir; kesik çizgili kelime ise edattır, yani küçük bir bağlama kelimesi. Burada iki isim ve fiil dolgulu, فِي ise kesik çizgilidir.

• الطَّالِبُ, “öğrenci”, ال ile başlar; yani isimdir.
• يَقْرَأُ, “okuyor”, muzari fiilin başına gelen dört harften biri olan يَ ile başlar; yani fiildir.
• فِي, “içinde”, başka kelimeleri bağlar ve asla ال alamaz; yani edattır.
• البَيْتِ, “ev”, ال ile başlar; yani isimdir. فِي ile birlikte “evde” anlamına gelir.

Bu ders Fasaha’da nasıl işler?

Fasaha’nın Dil bilgisi bölümü, iOS ve Android’de Keşfet’in içindedir ve Nahiv ile açılır: dört seviyeye yayılmış, durak denen 58 kısa ders. A1 “Cümlenin iskeleti”, A2 “Kelime ve sonu”, B1 “Bütün cümle”, B2 ise “Biçimi seçmek” adını taşır. “Üç tür kelime”, on altı A1 durağının ilki olan durak 1.1’dir ve ücretsizdir.

Her durak üç adımda ilerler. “İnceleyin” adımı, kuralı gerçek cümlelerde iş başında gösterir; kelimeler yukarıda anlatıldığı gibi dolgulu ya da kesik çizgilidir. “Deneyin” adımı ısınma ve kanıt soruları verir. Bu durakta bir cümlede fiile, isme ya da edata dokunur, bir kelimenin neden edat olduğunu seçer, tek bir kelimeyi dinleyip ne tür bir kelime olduğunu söylersiniz. “Saklayın” adımında kuralı kendi sözlerinizle yazarsınız; kural “Kitabınız” bölümüne kaydedilir ve “Tekrar” ile yeniden karşınıza çıkar.

Her durak, uygulamanın her dilinde ayrı ayrı yazılmıştır; çeviri değildir. Durak 1.2, “Kelimelerin birleştiği yerler”, de ücretsizdir ve bu dersin devamıdır.

Üç tür, kelime kelime

Dersten kelimeler: her biri türünü gösteren işaretle ya da neden işaret taşımadığıyla birlikte.

1. İsim: البَيْتُ — ev
2. İsim: مَدْرَسَةٌ — bir okul
3. Fiil: يَكْتُبُ — yazıyor
4. Fiil: أَكْتُبُ — yazıyorum
5. Fiil: تَدْرُسُ — ders çalışıyorsun
6. Fiil: نَلْعَبُ — oynuyoruz
7. Edat: فِي — içinde
8. Edat: هَلْ — evet-hayır sorusu sorar
9. Tuzak: isim: يَد — el
10. İşaretsiz isim: مَرْيَمُ — Meryem

İsim, fiil ve harf nedir?

Arap dil bilgisinde kelimenin üç türüdür. İsim bir kişiyi, yeri ya da şeyi adlandırır. Fiil, olan bir işi söyler. Harf ise فِي, “içinde”, gibi başka kelimeleri bağlayan küçük bir kelimedir; Türkçede buna edat denir.

Arapçada fiil isimden nasıl ayırt edilir?

Kelimenin başına bakın. ال ile başlayan kelime isimdir; muzari fiil ise أ, ن, ي ya da ت ile başlar. Emin değilseniz kelimenin ال alıp alamayacağını sorun. İsim alır, fiil asla almaz. يَد, “el”, bu yüzden isimdir.

Arapçada sıfatlar isim midir?

Arap dil bilgisinde yalnız üç tür kelime vardır; sıfat için ayrı bir tür yoktur. Dersteki الرَّجِيمِ, “kovulmuş”, şeytanı niteler ve isimdir. Türkçenin zarf dediği bazı kelimeler de isimdir: الآنَ, “şimdi”, ال ile başladığı için isimdir.

ال ya da ة taşımayan bir özel isim yine isim midir?

Evet. مَرْيَمُ, Meryem, hiçbir işaret taşımasa da özel isim olduğu için isimdir. Bir kelime iki işaretten hiçbirini taşımadan da isim olabilir.

Fasaha’nın Dil bilgisi bölümü nedir, bu ders ücretsiz mi?

Dil bilgisi, Fasaha uygulamasında iOS ve Android’de Keşfet’in içindeki bir bölümdür. Nahiv ile açılır: A1’den B2’ye, durak denen 58 kısa ders; her biri uygulama dilinizde yazılmıştır. Bu ders durak 1.1’dir. Durak 1.1 ve 1.2 ücretsizdir, diğerleri Premium’dadır.

Kaynaklar

• Wikipedia, Arabic grammar (nouns and adjectives together as ism; the early grammarians)
• Wikipedia, Abu al-Aswad ad-Duʾali (the tradition that ʿAlī laid down the noun, the verb and the particle)

Fasaha Hakkında

Fasaha, okuma odaklı bir Arapça uygulamasıdır. Hikâyeler, podcast'ler, videolar ve makalelerdeki her kelime tek bir dokunuşla anlamına, köküne, kalıbına ve kök ailesine açılır; kaydettiğiniz kelimeler aralıklı tekrarla pekiştirilir.

• iPhone, iPad, Mac ve Android cihazlarda kullanılabilir.
• Arayüz dilleri: İngilizce, Arapça, Türkçe, Rusça, Özbekçe, İspanyolca, Fransızca, Almanca, Endonezce, Malayca, Urduca, İtalyanca, Portekizce, Bengalce, Kazakça, Basitleştirilmiş Çince ve Azerbaycan Türkçesi.
• Başlangıç ücretsizdir; Premium abonelik tüm kütüphaneyi açar ve mağazalar üzerinden yönetilir.
• Keşfet’te Dil bilgisi: Nahiv, A1’den B2’ye 58 kısa ders; her biri uygulama dilinizde yazılmıştır. Durak 1.1 ve 1.2 ücretsizdir.

App Store'dan İndirin · Google Play'den Edinin

Okumaya devam edin

• İ'rab nedir, sarf ile nahiv arasındaki fark ne? Kelime kelime tahlil edilmiş tek cümleyle Arapça dil bilgisi: Arapça dil bilgisi iki ilimdir: sarf kelimeyi kurar, nahiv onu cümleye yerleştirir, i'rab da bu yerleşimi gösteren son harekedir. Altı kelimelik tek bir cümle ismin üç hâlini birden taşır.
• Kur'an Arapçası, Modern Standart Arapça ya da bir lehçe: önce hangi Arapça öğrenilmeli?: Kur'an Arapçası ve Modern Standart Arapça tek bir yazı dilinin, fushanın iki dönemidir; lehçe ise insanların evde konuştuğu dildir. Aralarındaki farklar ve hedefinize göre nereden başlamanız gerektiği.
• Sıfırdan Arapça alfabe: 28 harf, dört yazılış ve okuyabileceğiniz ilk kelimeler: Okunuşlarıyla 28 harfin tablosu, yalnızca noktalarıyla ayrılan harf aileleri ve Okuma Anahtarı’nın öğrettiği sırayla dokuz ilk kelime.

Tüm yazılar