Тақырып бойынша 100 негізгі араб сөзі, харакатымен
Он тақырыптағы күнделікті 100 араб сөзі: отбасы, апта күндері, түстер, тамақ, үй, дене, орындар, етістіктер мен сын есімдер. Харакатымен және айтылымымен.
· Авторы: Amaan
Араб тілінде қай сөздерді бірінші үйрену керек?
Қолмен көрсетуге болатын және күн сайын айтатын нәрселердің атауынан бастаңыз: сұрау сөздері, отбасы, апта күндері, түстер, тамақ, үй бөлмелері, дене мүшелері, орындар, сондай-ақ жиі кездесетін бірнеше етістік пен сын есім. Осы он тақырыптың әрқайсысынан он сөз алсақ, жүз сөз шығады; бұл қарапайым сөйлемдерді оқуға және араб тілінің сөздерді түбірлерден қалай жасайтынын көруге жетеді.
Тізім фусхада, яғни әр араб елінде түсінікті жазба араб тілінде берілген.
Зат есімдер ـٌ, яғни -un жалғауымен көрсетілген; ол сөздің белгісіз екенін («бір», «әйтеуір бір») білдіреді. Сөз жеке тұрғанда оны жалғаусыз айтыңыз: baytun сөзі bayt болады.
Араб етістіктері өткен шақтың «ол» тұлғасында беріледі: أَكَلَ – «ол жеді», әрі бұл – «жеу» етістігінің сөздіктегі түрі.
Әйел тегіндегі зат есімдердің көбі ة әрпіне аяқталады. Кейбірінде ол жоқ, соның ішінде жұп дене мүшелерінде.
Апта күндерінің бесеуі – бірден беске дейінгі сандар.
Он сын есімнің тоғызы бір үлгімен жасалған, ал орын атауларының екеуі тізімдегі бір етістікпен түбірлес.
Бұл тізім қалай іріктелді
Бұл жүз сөз Фасаханың сөздік қор курсының A1 деңгейінен алынды; ол деңгейде 20 тақырыпқа бөлінген 490 сөз бар. Курс түгелдей A1-ден B2-ге дейін созылады, онда 84 тақырыпта 2 343 сөз бар. Бұл нұсқаулыққа алғашқы тақырыптардың оны және әрқайсысынан он сөз алынды.
Бұл – жиілік тізімі емес, нақты, күнделікті сөздердің тізімі. Кез келген араб мәтініндегі ең жиі сөздер – «-дан», «-да», «деп» мағынасындағы шағын сөздер. Олар маңызды, бірақ сөйлем ішінде үйреніледі. Ал мұндағы сөздер – қолмен көрсетуге болатын нәрселердің атауы, алғашқы сөйлемдерді құруға мүмкіндік беретін де солар.
Кестені қалай оқу керек
Әр сөз харакатымен жазылған, сондықтан арабша баған сөздің қалай айтылатынын дәл көрсетеді. Айтылым бағанында сөз жеке тұрғанда айтылатын түрі берілген.
Тізімдегі зат есімдер мен сын есімдердің көбі ـٌ белгісіне аяқталады. Ол -un деп оқылады және сөздің белгісіз екенін көрсетеді: بَيْتٌ, baytun – «бір үй», әйтеуір бір үй. Араб тілі бұл жалғауды кідірісте түсіріп тастайды, сондықтан сөз жеке тұрғанда bayt болады. Негізгі алты түсте -un жоқ: олар оны ешқашан қабылдамайтын сөздер тобына жатады.
Етістіктер неге «ол жеді» деп тұр
Араб тілінде тұйық етістік жоқ. Сөздік етістікті ең қарапайым түрінде, яғни өткен шақтың «ол» тұлғасында береді: أَكَلَ, akala – «ол жеді». Кестеде мағынасы «жеу» деп берілген, өйткені қазақ тілінде етістік осылай аталады.
Қарапайым түрінен түбір анық көрінеді. أَكَلَ – ء ك ل деген үш дауыссыз бен үш қысқа дауысты, ал етістіктің қалған барлық түрі осыларға құрылады.
Әйел тегіндегі зат есімдер: ة бар және жоқ түрлері
Қазақ тілінде тек (род) категориясы жоқ, ал араб тілінде әр зат есім не ер тегіне, не әйел тегіне жатады. Әйел тегінің әдеттегі белгісі – ة жалғауы: مَدْرَسَةٌ – мектеп; غُرْفَةٌ – бөлме; مَدِينَةٌ – қала. Кідірісте ол «а» болып айтылады.
Әйел тегіндегі кейбір зат есімдерде бұл жалғау жоқ. أُمٌّ (ана) мен بِنْتٌ (қыз бала) мағынасына қарай әйел тегінде. Жұп дене мүшелері де солай: عَيْنٌ – көз; أُذُنٌ – құлақ; يَدٌ – қол; رِجْلٌ – аяқ; قَدَمٌ – табан.
Түстердің өз үлгісі бар
Негізгі алты түстің сұлбасы бір: a-CC-a-C, мұндағы C – дауыссыз. أَحْمَرُ, aḥmar – қызыл; أَزْرَقُ, azraq – көк; أَخْضَرُ, akhḍar – жасыл. Сұлбаны бір рет үйренсеңіз, жаңа түс алғаш естігенде-ақ таныс көрінеді.
Қалған төртеуі зат атауларынан ـِيّ, яғни -ī жалғауы арқылы жасалған: بُنِّيٌّ (қоңыр) – بُنّ (кофе дәндері) сөзінен; وَرْدِيٌّ (қызғылт) – وَرْد (раушан гүлдері) сөзінен; رَمَادِيٌّ (сұр) – رَمَاد (күл) сөзінен; بُرْتُقَالِيٌّ (қызғылт сары) – апельсин атауынан. Осы жалғау ұлт атауларын да жасайды: عَرَبِيٌّ – араб. Қазақ тіліндегі «ғылыми», «әдеби», «діни» сөздерінің соңындағы -и де осы жалғау.
Апта күндері бірден бастап саналады
Жексенбіден бейсенбіге дейінгі күндер нөмірленген. الْأَحَدُ, жексенбі – сөзбе-сөз «бір», ал келесі төрт күннің атауында екі, үш, төрт және бес сандары бар. Сандарды білсеңіз, бес күнді де білесіз. Қазақша атаулар да дәл солай құрылған, тек сандары парсыша: дүйсенбі, сейсенбі, сәрсенбі, бейсенбі – екінші, үшінші, төртінші, бесінші күн.
Жұма, الْجُمُعَةُ, – «жиналыс» деген сөз, ج م ع (жинау) түбірінен шыққан; осы түбірден جَامِعَةٌ (университет) сөзі де, жұма намазы оқылатын мешіттің атауы да жасалған. Қазақша «жұма» сөзінің өзі осы араб сөзінен алынған. Сенбі, السَّبْتُ, «шаббат» сөзімен төркіндес.
Тізімдегі түбірлес сөздер
Кестедегі үш сөз ك ت ب (жазу) түбіріне құрылған: كَتَبَ – ол жазды; مَكْتَبٌ – жазу үстелі не кеңсе; مَكْتَبَةٌ – кітапхана не кітап дүкені. مَـ қосымшасы орын атауын жасайды: жазатын орын. Қазақша «мектеп» сөзі де осы مَكْتَبٌ сөзінен шыққан.
Осы қосымша مَدْرَسَةٌ (мектеп, яғни оқитын орын; қазақша «медресе» осыдан), مَطْبَخٌ (асүй, ас пісіретін орын) және مَسْجِدٌ (мешіт, сәжде жасайтын орын) сөздерінде де бар. Жаңа сөз مَـ қосымшасынан басталса, ол көбіне орын атауы болады, ал одан кейінгі үш дауыссыз сол жерде не істелетінін көрсетеді.
Осы жүз сөзден кейін не үйрену керек
Сөздерді мүмкіндігінше тезірек қысқа сөйлемдерге қосыңыз: «бұл – үлкен үй», «мектеп қайда?». Содан кейін өз деңгейіңіздегі қысқа мәтіндерді оқып, сөздерді солардан жинаңыз. Өзіңіз түсінген сөйлемде кездескен сөз кез келген тізімдегі, соның ішінде осы тізімдегі сөзден ұзағырақ есте қалады.
Әрқайсысы бір топ сөзге жол ашатын сегіз сөз
Бұлардың әрқайсысы бір үлгінің өкілі. Үлгіні үйренсеңіз, кестедегі тағы бірнеше сөз өзінен-өзі түсінікті болады.
- Түбір: كَتَبَ — жазу
- Орын атауы: مَكْتَبٌ — кеңсе
- Сол қосымша: مَدْرَسَةٌ — мектеп
- Құрал атауы: مِفْتَاحٌ — кілт
- Түстердің үлгісі: أَحْمَرُ — қызыл
- Сын есімдердің үлгісі: كَبِيرٌ — үлкен
- Күн атауындағы сан: الْخَمِيسُ — бейсенбі
- Әйел тегі, бірақ ة жалғауы жоқ: يَدٌ — қол
| Тақырып | Арабша | Айтылым | Мағынасы |
|---|---|---|---|
| сілтеу және сұрау есімдіктері | هَذَا | hādhā | бұл |
| сілтеу және сұрау есімдіктері | ذَلِكَ | dhālika | сол |
| сілтеу және сұрау есімдіктері | هُنَا | hunā | мұнда |
| сілтеу және сұрау есімдіктері | مَا | mā | не |
| сілтеу және сұрау есімдіктері | مَنْ | man | кім |
| сілтеу және сұрау есімдіктері | أَيْنَ | ayna | қайда |
| сілтеу және сұрау есімдіктері | مَتَى | matā | қашан |
| сілтеу және сұрау есімдіктері | كَيْفَ | kayfa | қалай |
| сілтеу және сұрау есімдіктері | كَمْ | kam | қанша |
| сілтеу және сұрау есімдіктері | لِمَاذَا | limādhā | неге |
| отбасы | أَبٌ | ab | әке |
| отбасы | أُمٌّ | umm | ана |
| отбасы | اِبْنٌ | ibn | ұл |
| отбасы | بِنْتٌ | bint | қыз бала |
| отбасы | أَخٌ | akh | бауыр |
| отбасы | وَلَدٌ | walad | ұл бала |
| отбасы | رَجُلٌ | rajul | ер адам |
| отбасы | اِمْرَأَةٌ | imraʾa | әйел |
| отбасы | طِفْلٌ | ṭifl | бала |
| отбасы | عَائِلَةٌ | ʿāʾila | отбасы |
| күндер мен уақыт негіздері | الْأَحَدُ | al-aḥad | жексенбі |
| күндер мен уақыт негіздері | الْاِثْنَيْنِ | al-ithnayn | дүйсенбі |
| күндер мен уақыт негіздері | الثُّلَاثَاءُ | ath-thulāthāʾ | сейсенбі |
| күндер мен уақыт негіздері | الْأَرْبِعَاءُ | al-arbiʿāʾ | сәрсенбі |
| күндер мен уақыт негіздері | الْخَمِيسُ | al-khamīs | бейсенбі |
| күндер мен уақыт негіздері | الْجُمُعَةُ | al-jumuʿa | жұма |
| күндер мен уақыт негіздері | السَّبْتُ | as-sabt | сенбі |
| күндер мен уақыт негіздері | الْيَوْمَ | al-yawm | бүгін |
| күндер мен уақыт негіздері | أَمْسِ | ams | кеше |
| күндер мен уақыт негіздері | غَدًا | ghadan | ертең |
| түстер | أَحْمَرُ | aḥmar | қызыл |
| түстер | أَزْرَقُ | azraq | көк |
| түстер | أَخْضَرُ | akhḍar | жасыл |
| түстер | أَصْفَرُ | aṣfar | сары |
| түстер | أَبْيَضُ | abyaḍ | ақ |
| түстер | أَسْوَدُ | aswad | қара |
| түстер | بُنِّيٌّ | bunnī | қоңыр |
| түстер | رَمَادِيٌّ | ramādī | сұр |
| түстер | وَرْدِيٌّ | wardī | қызғылт |
| түстер | بُرْتُقَالِيٌّ | burtuqālī | қызғылт сары |
| тамақ пен сусын | طَعَامٌ | ṭaʿām | тамақ |
| тамақ пен сусын | خُبْزٌ | khubz | нан |
| тамақ пен сусын | مَاءٌ | māʾ | су |
| тамақ пен сусын | لَحْمٌ | laḥm | ет |
| тамақ пен сусын | سَمَكٌ | samak | балық |
| тамақ пен сусын | أَرُزٌّ | aruzz | күріш |
| тамақ пен сусын | فَاكِهَةٌ | fākiha | жеміс |
| тамақ пен сусын | حَلِيبٌ | ḥalīb | сүт |
| тамақ пен сусын | شَايٌ | shāy | шай |
| тамақ пен сусын | قَهْوَةٌ | qahwa | кофе |
| үй және бөлмелер | غُرْفَةٌ | ghurfa | бөлме |
| үй және бөлмелер | مَطْبَخٌ | maṭbakh | асүй |
| үй және бөлмелер | حَمَّامٌ | ḥammām | жуынатын бөлме |
| үй және бөлмелер | بَابٌ | bāb | есік |
| үй және бөлмелер | نَافِذَةٌ | nāfidha | терезе |
| үй және бөлмелер | سَرِيرٌ | sarīr | кереует |
| үй және бөлмелер | طَاوِلَةٌ | ṭāwila | үстел |
| үй және бөлмелер | كُرْسِيٌّ | kursī | орындық |
| үй және бөлмелер | مِفْتَاحٌ | miftāḥ | кілт |
| үй және бөлмелер | ضَوْءٌ | ḍawʾ | жарық |
| дене | رَأْسٌ | raʾs | бас |
| дене | وَجْهٌ | wajh | бет |
| дене | عَيْنٌ | ʿayn | көз |
| дене | أُذُنٌ | udhun | құлақ |
| дене | أَنْفٌ | anf | мұрын |
| дене | فَمٌ | fam | ауыз |
| дене | يَدٌ | yad | қол |
| дене | قَلْبٌ | qalb | жүрек |
| дене | رِجْلٌ | rijl | аяқ |
| дене | قَدَمٌ | qadam | табан |
| күнделікті орындар | بَيْتٌ | bayt | үй |
| күнделікті орындар | مَدْرَسَةٌ | madrasa | мектеп |
| күнделікті орындар | جَامِعَةٌ | jāmiʿa | университет |
| күнделікті орындар | سُوقٌ | sūq | базар |
| күнделікті орындар | شَارِعٌ | shāriʿ | көше |
| күнделікті орындар | مَدِينَةٌ | madīna | қала |
| күнделікті орындар | مَسْجِدٌ | masjid | мешіт |
| күнделікті орындар | مَكْتَبٌ | maktab | кеңсе |
| күнделікті орындар | مَكْتَبَةٌ | maktaba | кітапхана |
| күнделікті орындар | بَلَدٌ | balad | ел |
| негізгі етістіктер | أَكَلَ | akala | жеу |
| негізгі етістіктер | شَرِبَ | shariba | ішу |
| негізгі етістіктер | ذَهَبَ | dhahaba | бару |
| негізгі етістіктер | جَاءَ | jāʾa | келу |
| негізгі етістіктер | قَالَ | qāla | айту |
| негізгі етістіктер | كَتَبَ | kataba | жазу |
| негізгі етістіктер | قَرَأَ | qaraʾa | оқу |
| негізгі етістіктер | سَمِعَ | samiʿa | есту |
| негізгі етістіктер | فَهِمَ | fahima | түсіну |
| негізгі етістіктер | عَرَفَ | ʿarafa | білу |
| негізгі сын есімдер | كَبِيرٌ | kabīr | үлкен |
| негізгі сын есімдер | صَغِيرٌ | ṣaghīr | кішкентай |
| негізгі сын есімдер | جَيِّدٌ | jayyid | жақсы |
| негізгі сын есімдер | جَدِيدٌ | jadīd | жаңа |
| негізгі сын есімдер | قَدِيمٌ | qadīm | ескі |
| негізгі сын есімдер | طَوِيلٌ | ṭawīl | ұзын бойлы |
| негізгі сын есімдер | قَصِيرٌ | qaṣīr | қысқа |
| негізгі сын есімдер | كَثِيرٌ | kathīr | көп |
| негізгі сын есімдер | قَلِيلٌ | qalīl | аз |
| негізгі сын есімдер | جَمِيلٌ | jamīl | әдемі |
Бастаушыға неше араб сөзі керек?
Қысқа деңгейлік мәтіндерді көмекпен оқи бастауға жиі кездесетін бірнеше жүз сөз жеткілікті. Фасаха курсының бірінші деңгейінде 490 сөз бар, ал бұл тізім – оның шамамен бестен бірі.
Бұл сөздер фусхадан ба, әлде диалектіден бе?
Фусхадан, яғни кітаптардың, жаңалықтардың және Құранның жазба араб тілінен. Олардың көбі диалектілерде де түсінікті, бірақ күнделікті сөйлеуде кейде басқа сөз қолданылады.
Сөздер неге -un жалғауына аяқталады?
Зат есімнің соңындағы ـٌ белгісі -un деп оқылады және зат есімнің белгісіз екенін білдіреді, ағылшын тіліндегі a артиклі сияқты. Кідірісте ол түсіп қалады, сондықтан жеке айтылған сөзде -un болмайды.
Апта күндері арабша қалай аталады?
الْأَحَدُ – жексенбі, الْاِثْنَيْنِ – дүйсенбі, الثُّلَاثَاءُ – сейсенбі, الْأَرْبِعَاءُ – сәрсенбі, الْخَمِيسُ – бейсенбі, الْجُمُعَةُ – жұма, السَّبْتُ – сенбі. Алғашқы бесеуі – бірден беске дейінгі сандар.
Араб сөздерін транслитерациямен үйренген дұрыс па?
Оны оқу үшін емес, дыбысты тексеру үшін пайдаланыңыз. Арабша бағандағы харакат дәл сол ақпаратты береді, ал харакатпен оқу – сіз қалыптастырып жатқан дағдының өзі.
Сандар қайда?
Олар – осы курстың жеке тақырыбы, әрі осы блогта оларға арналған бөлек нұсқаулық бар: онда цифрлардың екі жиынтығы да, санау ережелері де берілген.
Дереккөздер
- Ағылшынша Уикипедия, Common European Framework of Reference for Languages мақаласы: A1-ден C2-ге дейінгі деңгейлер
- Ағылшынша Уикипедия, Arabic nouns and adjectives мақаласы: тек, әйел тегінің жалғауы және тәнуинсіз сөздер
- Ағылшынша Уикипедия, Names of the days of the week мақаласы: араб тіліндегі нөмірленген күндер
Фасаха туралы
Фасаха – оқуды басты орынға қоятын, фусханы үйрететін араб тілі қолданбасы. Оның сөздік қор курсы A1-ден B2-ге дейін 84 тақырыпта 2 343 сөз үйретеді, ал қолданбадағы әр сөз оның мағынасын, түбірін және үлгісін ашады.
- Осы нұсқаулықтағы жүз сөз курстың A1 деңгейінен, қолданба әр тілде көрсететін мағыналарымен алынды.
- Оқу кезінде сақталған сөздер өздері кездескен сөйлемнің ішінде аралықпен қайталауға қайта оралады.
- iPhone, iPad, Mac және Android құрылғыларында қолжетімді, интерфейсі 17 тілде.
- Бастау тегін; Премиум толық кітапхананы ашады.
Тағы оқыңыз
- Арабша сандар 1-ден 100-ге дейін: цифрлар, сөздер және олардың құрылысы: Араб цифрларының екі жиынтығы, нөлден мыңға дейінгі сан есімдер харакатымен және айтылымымен, сондай-ақ әр үйренушіні таңғалдыратын бір санау ережесі.
- Толық харакатталған 24 араб мақалы: сөздері не дейді, өзі нені білдіреді: Он екі мақал сөзбе-сөз талданған, тағы он екісі кестеде берілген; әрқайсысының тура мағынасы мен астарлы мағынасы бар, ал бір жол басынан аяғына дейін асықпай оқылған.
- Әріптерді оқи аласыз. Әліпбиден кейін араб тіліндегі сөздік қорды қалай жинау керек: Араб мәтінін дыбыстап оқу бетті түсінумен бірдей емес. Қанша сөз керек, алдымен қай алты қабатты үйрену керек және Anki колодасы ма, әлде өз оқуыңыздан жасалған карталар ма – қайсысы тиімдірек.