Arapça Sayılar 1-100: Rakamlar, Yazılışı ve Okunuşu

Arapça sayılar nasıl yazılır ve okunur?

Arapça, sayıları iki rakam takımından biriyle yazar: 0’dan 9’a bildiğiniz rakamlar ya da bunların doğudaki şekilleri. Sayı, sağdan sola akan metnin içinde bile soldan sağa okunur. Sayı adları on üç parçadan kurulur: birden ona kadar olan sayılar, yüz, bin ve onlukların eki. 21’den 99’a kadar önce birlik söylenir: 25 “beş ve yirmi”dir.

İki rakam takımı var ve ikisi de Arap rakamı

Dünyanın büyük kısmının kullandığı 0’dan 9’a rakamlara Arap rakamları denir, çünkü Avrupa onları Arap matematiğinden öğrendi. Arapçanın kendisi iki takım kullanır. Fas, Cezayir ve Tunus sizin gibi 0 1 2 3 yazar. Mısır, Körfez ülkeleri ve Arap dünyasının doğusunun büyük kısmı ise ikinci bir şekil takımı kullanır; bunlar aşağıdaki tablonun ikinci sütunundadır. Arapça bu takıma, sistemin geldiği yere bakarak “Hint rakamları” der.

İki takım tıpatıp aynı çalışır: on rakam, basamak değeri ve bir sıfır. Yalnızca şekiller farklıdır, bu yüzden bir akşamda öğrenilir. Hataların çoğu şu ikisinden çıkar. Doğu takımının beşi küçük bir daireye benzer, sıfırı ise bir noktadır. Doğu takımının altısı da Batı’nın yedisine benzer.

Metin hangi takımı kullanırsa kullansın, sayı soldan sağa yazılır. Satır sağdan sola akar, sayıya gelince durur ve sayı bildiğiniz gibi okunur: 1948 yine bir, dokuz, dört, sekizdir. Yön değişimini telefonlar ve tarayıcılar sizin yerinize halleder.

Birden ona: geri kalan her şeyin kurulduğu kelimeler

Bütün sistemi on kelime taşır. Tabloda harekeleriyle, yüksek sesle sayarken kullanılan biçimde verildiler. Sayarken son eki söylemeyin: wāḥid, ithnān, thalātha, arbaʿa, khamsa.

Sıfır ṣifr’dır; Türkçedeki sıfır da bu kelimedir. Kelime Avrupa dillerine iki kez geçti: bir kez şifre kelimesinin de geldiği Fransızca chiffre, bir kez de İtalyanca üzerinden zero olarak.

On birden on dokuza: önce birlik, sonra on

On birden on dokuza kadar önce birlik, sonra on söylenir; yani Türkçedeki sıranın tersi. 13, thalāthata ʿashar, yani “üç-on”dur. On bir ile on ikinin ilk kelimesi kendine özgüdür, aḥada ve ithnā; geri kalanlar kalıba istisnasız uyar.

Bu sayıların iki yarısı da sabit bir kısa a ile biter. Bu yüzden Arapça dil bilgisinin en kolay sayıları bunlardır: sonları hiç değişmez. Tek istisna on ikinin ilk kelimesidir.

Onluklar ve 21’den 99’a sayıların kuruluşu

Yirmi ʿishrūn’dur. Otuzdan doksana her onluk, birliğe -ūn eki getirilerek yapılır: thalātha, üç, thalāthūn, otuz olur; khamsa, beş, khamsūn, elli olur.

Onlukların arasında Arapça önce birliği, sonra “ve”yi, sonra onluğu söyler. 25, khamsa wa-ʿishrūn, yani “beş ve yirmi”dir. Türkçe “yirmi beş” der; Arapçadaki sıra bunun tersidir. Almanca ve Felemenkçe de Arapça gibi sayar.

Konuşmada, tabloda -ūn yazan yerde çoğunlukla -īn duyarsınız: ʿishrīn, thalāthīn. Bu, aynı kelimenin başka bir dil bilgisi hâlidir ve gündelik konuşmada yerleşen biçim budur.

Yüz, bin ve her birinden iki tane

Yüz miʾa, bin alf’tir. Arapçada tam iki tane için özel bir ek, yani ikil (tesniye) vardır; bu yüzden 200 tek kelimedir, miʾatān, 2000 de alfān’dır. 300’den itibaren birlik ile yüz birlikte söylenir: thalāthumiʾa.

Yüz kelimesini sık sık, okunmayan fazladan bir elifle yazılmış görürsünüz. İki yazılış da kullanılır ve ikisi aynı okunur.

Herkesin takıldığı sayma kuralı

Bir ve iki sıfat gibi davranır. İsimden sonra gelir ve ona uyar: “bir kitap”, Arapçada “kitap, bir” diye kurulur. Uygulamada ismin kendisi ya da ikil hâli yeter.

Üçten ona kadar sayı, sayılan şeyin cinsiyetinin tersini alır. Eril (müzekker) isim, dişillik eki ة taşıyan sayıyla; dişil (müennes) isim, bu eki taşımayan sayıyla kullanılır. İsim çoğuldur.

11’den 99’a kadar isim tekildir ve -an ekini alır. Yüzden ve binden sonra yine tekildir, bu kez -in ekiyle. Türkçede sayıdan sonra isim hep tekil kalır: üç kitap, yirmi kitap. Arapça üçten ona kadar “üç kitaplar” der; 11’den sonra ise Türkçe gibi “yirmi kitap”, “yüz kitap”.

• ثَلَاثَةُ كُتُبٍ: üç kitap. كِتَاب erildir, bu yüzden sayı ة taşır.
• ثَلَاثُ سَيَّارَاتٍ: üç araba. سَيَّارَة dişildir, bu yüzden sayıdan ة düşer.
• عِشْرُونَ كِتَابًا: yirmi kitap. İsim, Türkçedeki gibi tekildir.
• مِئَةُ كِتَابٍ: yüz kitap. İsim yine tekildir ve -in ekini alır.

Nasıl öğrenilir

Doğu rakamlarını gerçek şeyleri okuyarak öğrenin: fiyatlar, sayfa numaraları, bir haber sitesindeki tarihler. Kelimeleri ise listeyi ezberden okuyarak değil, nesneleri yüksek sesle sayarak öğrenin; böylece her sayı bir isimle karşılaşır.

Bütün kalıpları gösteren sekiz sayı

Bu sekizini açıklayabiliyorsanız bine kadar her sayıyı kurabilirsiniz.

1. İkil: اِثْنَانِ — 2
2. Üçten ona: ثَلَاثَةٌ — 3
3. 11–19’un ilki: أَحَدَ عَشَرَ — 11
4. İstisna: اِثْنَا عَشَرَ — 12
5. Onluklar: عِشْرُونَ — 20
6. Birlik, ve, onluk: تِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ — 99
7. Yüz: مِئَةٌ — 100
8. Bin: أَلْفٌ — 1000

0’dan 9’a rakamlar Arap rakamı mı?

Sistem Hindistan’dan çıktı ve Avrupa’ya Arap matematiği üzerinden ulaştı; Avrupa’nın bu rakamlara Arap rakamları demesi bundandır. Arapça konuşulan ülkeler aynı sistem için iki şekil takımı kullanır: Arap dünyasının batısında 0’dan 9’a rakamlar, Mısır’da, Körfez’de ve doğuda ise doğu şekilleri.

Arapça sayılar sağdan sola mı yazılır?

Hayır. Arapça metin sağdan sola akar, ama içindeki sayı soldan sağa, en büyük basamak başta olacak şekilde, tıpkı Türkçedeki gibi yazılır.

Arapçada 25 nasıl söylenir?

Khamsa wa-ʿishrūn; kelimesi kelimesine “beş ve yirmi”. 21’den 99’a kadar birlik onluktan önce söylenir ve ikisi wa, yani “ve” ile bağlanır.

Üçten ona kadar sayılar neden ters cinsiyet alır?

Bu, klasik dilin kısa ve mantıklı bir açıklaması olmayan bir kuralıdır: eril isim ة taşıyan sayıyı, dişil isim bu eki taşımayan sayıyı alır. Arapça dil bilgisi kitapları buna ters uyum ya da zıtlık der.

Neden ʿishrūn değil de ʿishrīn duyuyorum?

İkisi aynı kelimedir. -ūn eki özne hâlidir; -īn ise nesne için ve edatlardan sonra kullanılan hâldir. Gündelik konuşma her yerde -īn kullanır.

Doğu rakamlarını öğrenmem gerekir mi?

Okumak için evet; Mısır’da, Körfez’de, Irak’ta ya da Suriye ve Lübnan gibi Doğu Akdeniz ülkelerinde basılmış bir şey okuyacaksanız. Çok az vakit alırlar; fiyatlarda, tarihlerde ve sayfa numaralarında da sürekli karşınıza çıkarlar.

Kaynaklar

• Wikipedia, Arabic numerals (rakamların tarihi ve adları)
• Wikipedia, Eastern Arabic numerals (doğu rakamlarının şekilleri ve kullanıldıkları yerler)
• Unicode Standard Annex #9, Unicode Bidirectional Algorithm (rakamların Arapça metinde neden soldan sağa aktığı)
• Wikipedia, Arabic grammar (sayılar ve uyumları)

Fasaha hakkında

Fasaha, fusha için, yani kitapların, haberlerin ve Kur’an’ın yazı dili olan Arapça için hazırlanmış, okuma odaklı bir Arapça uygulamasıdır. Metindeki her kelime anlamına, köküne ve kalıbına açılır ve aralıklı tekrar için kaydedilebilir.

• Birden ona sayılar A1 Kelime Kursu’nun bir temasıdır; sıfır, yüz ve bin de aynı kursun miktarlar temasındadır.
• Bir metinde karşılaştığınız her sayı kelimesi tek dokunuşla sözlükte açılır.
• iPhone, iPad, Mac ve Android’de kullanılabilir; arayüzü 17 dilde sunulur.
• Başlangıç ücretsizdir; Premium tüm kütüphaneyi açar.

App Store'dan İndirin · Google Play'den Edinin

Okumaya devam edin

• Tam harekeli 24 Arap atasözü: ne diyorlar, ne anlama geliyorlar: Kelime kelime çözülen on iki atasözü, tabloda on iki atasözü daha; her birinin kelime anlamı ve asıl anlamı, bir de baştan sona ağır ağır okunan tek bir satır.
• Sıfırdan Arapça alfabe: 28 harf, dört yazılış ve okuyabileceğiniz ilk kelimeler: Okunuşlarıyla 28 harfin tablosu, yalnızca noktalarıyla ayrılan harf aileleri ve Okuma Anahtarı’nın öğrettiği sırayla dokuz ilk kelime.
• Sıfırdan Arapça: dürüst bir ilk ay planı: Kendi kendine öğrenenler için hafta hafta ilk Arapça ayı: günde kaç dakika, ne yapılacak ve işe yaradığı nasıl anlaşılır.

Tüm yazılar